جواب
سراجِ منیر
Urdu original from Ruhani Khazain, edition of the Ahmadiyya Muslim Jamaat.
جواب
بسم الله الرحمن الرحيم
نحمده ونصلى على رسوله الكريم
بخدمت حضرت مخدوم و مكرم الشيخ الجليل الشريف السعيد حتى في الله |
غلام فرید صاحب كان الله معه و رضى عنه وارضاه ۔ السلام عليكم و رحمة الله و بركاته |
امابعد نامه نامی و صحیفه گرامی افتخار نزول فرموده باعث گونان گون مسرت با گردید و
بمقتضائے آیہ کریمہ اِنِّي لَأَجِدُ رِيحَ يُوسُفَ لَوْلَا أَنْ تُفَنِّدُونِ از چندیں ہزار علماء و صلحا
بوئے آشنائی از کلمات طیبات آن مخدوم بشمیدم شکر خدا که این سرزمین از ان مردان حق خالی
نیست که در اظهار کلمۃ الحق از لوم بیچ لائے نمی ترسند ۔ ونورے دارند از جناب احدیت و فراستے
دارند از حضرت عزت پس فطرت صحیحہ مطہرہ ایشاں سوئے حق ایشان را می کشد و در احقاق حق
روح القدس تائید شان میفرماید فالحمد لله ثم الحمد لله که مصداق این امور آن مخدوم را
یافتیم ۔ اے برادر مکرم رجوع مشائخ وقت سوئے این عاجز بسیار کم است و فتنه ها از هر سو پیدا- پیش
زین حبی فی اللہ حاجی منشی احمد جان صاحب لدھیانوی که مؤلف کتاب طب روحانی نیز بودند بکمال
محبت و اخلاص بدیں عاجز اراد تے پیدا کردند و بعض مریدان نا اہل در ایشان چیز ها گفتند که بدیں
مشیخت و شہرت کجا افتاد چون اوشان را از آن کلمات اطلاعی شد معتقدان خود را در مجلسی جمع کردند و
گفتند که حقیقت اینیست که ما چیزے دیدیم که شما نمی بینید پس اگر از من قطع تعلق میخواهید بسیار خوب
است مرا خود پر وائی این تعلق ہا نمانده از ین سخن شان بعض مریدان اہل دل بگریستند و اخلا صے
پیدا کردند که پیش زاں نیز نمی داشتند و مرا وقت ملاقات گفتند که عجب کاریست که مرا افتاده که من
قصد مهم کرده بودم که اگر مرا می گذارند من ایشانرا گذارم لیکن امر بر عکس آن پدید آمده و قسم
خوردند که اکنون بأن خدمتها پیش می آیند که قبل زین از ان نشانی نبود این بزرگ مرحوم چون
بعد از مراجعت حج وفات کردند اعزه و وابستگان خود را بار بار همین نصیحت نمودند که بدین عاجز تعلق
ہائے ارادت داشته باشید و وقت عزیمت حج مرا نوشتند که مرا حسر تهاست که من زمان شمار ابسیار کمتر
یافتم و عمر ے گرد این و آن بر باد رفت و فرزندان و همه مردان و زنان که اعزه شان بودند بوصیت
شان عمل کردند و خود را در سلک بیعت این عاجز کشیدند چنانچه از روزگاری در از فرزندان آن
ا یوسف : ۹۵
بزرگ سکونت لدھیانه را ترک کرده اند و مع عیال خود نزد من در قادیان می مانند۔
و شیخی دیگر پیر صاحب العلم است که برائ من خواب دیدند و در باره من از آنحضرت صلی الله
علیہ وسلم در مجلسی عظیم شهادت دادند و سوئے من آن مکتوبی نوشتند که در ضمیمه انجام آنهم از نظر آن
مکرم گذشته باشد۔
اما هنوز جماعت این عاجز بدان تعداد نه رسیده که برمن از خدائے من عدد آن مکشوف
گردیده بود میدانم که تا اکنون جماعت من از هشت هزار دو سه کم یا زیاده خواهد بود۔
اے مخدوم و مکرم این سلسله سلسلۂ خداست و بنائی است از دست قادری کہ ہمیشہ
کارہائے عجائب می نماید اواز کا روبار خود پرسیده نمی شود که چرا چنین کردی ۔ مالک است هر چه خواهد
می کند از خوف او آسمان و زمین می جنبند و از هیبت او ملائک می لرزند و مرا او در الهام خود آدم نام
نهاده و گفت أَرَدْتُ اَنْ اَسْتَخْلِفَ فَخَلَقْتُ ادم چرا که میدانست که من نیز مورد اعتراض
اتجعل فيها من يفسد فيها خواهم گردید پس هر که مرا می پذیر و فرشته است نه انسان و هر که
سرے پیچد ابلیس است نه آدمی این قول خدا گفته نه من - فطوبى للذين احبوني وما
عادونی و صافوني وما اذوني و قبلونى وما ردّونى أولئك عليهم صلوات الله و
أولئك هم المهتدون - و آنچه آن مخدوم نقل مضمون جلسه مذاہب طلب کرده بودند پس سبب
توقف این شد که من منتظر بودم که جز وی از مضمون مطبوع نزدم رسد تا بخدمت بفریستم چنانچه
امروز یک حصه از ان رسید که بخدمت روانه میکنم و هم چنیس آینده نیز بطور یکہ وقتا فوق وقتاً فوقتاً می رسد انشاء الله
تعالی بخدمت روانہ خواہم کر دو قبولیت این مضمون از میں ظاہر است کہ اخبار ہائے سرکاری کہ بہر خبرے
سرو کاری ندارند و صرف آن اخبار را نویسند که عظمتی داشته باشند تعریف آن مضمون بخوبی کرده اند که تا حد اعجاز
رسانیده اند چنانچه سول ملٹری می نویسد که چون این مضمون خوانده شد بر همه مردم عالم محویت طاری بود
و بالا تفاق نوشتند که بر همه مضامین ہمیں غالب آمد بلکه نوشتند که دیگر مضامینی به نسبت آں چیزے نہ
بودند پس این فضل خداست که پیش از این واقعه از الهام و کلام خود مرا اطلاعی نیز داد و من نیز پیش از روز
وقت آن اعلام الهی را بذریعہ اشتہار مشتہر کردم پس عظمت این واقعه نور علی نور شد فالحمد لله علی ذالک۔
و آنچه آن مکرم درباره شکوه و شکایت علماء ارقام فرموده بودند در یں باب چه گوئیم و چه نویسیم
مقدمه من و ایشان بر آسمان است پس اگر من کا ذبم و در علم حضرت باری عزاسمه مفتری و دعوی
من کذبی و خیانتے ود جلی است۔ در این صورت از خدا دشمن ترے در حق من کسے نیست و جلد تر مرا
از بیخ خواهد بر کند و جماعت مرا متفرق خواهد ساخت زیر آنکه او مفتری را هرگز بحالت امن نمی گزارد
لیکن اگر من از و و از طرف او هستم و بحکم او آمدم و هیچ خیانتی در کار و بار خود ندارم پس شک نیست که
اوز انسان تائید من خواهد کرد که از قدیم در تائید صادقان سنت او رفته است و از لعنت این مردم
نمی ترسم لعنت آن است که از آسمان ببارد و چون از آسمان لعنت نیست پس لعنت خلق امریست سهل
که پیچ راستبازی از ان محفوظ نماندہ لیکن برائے آن مخدوم بحضرت عزت دعا میکنم که محض از
سعادت فطرت خود ذب مخالفان این عاجز کرده اند پس اے عزیز خدا با تو باشد و عاقبت تو محمود باد
جزاك الله خير الجزاء و اَحْسَنَ إِلَيْكَ فِي الدُّنيا وَ العُقبى و كان معك اينما
كنت وادخلك الله في عباده المحبوبين-آمین۔
مثنوی
اے فرید وقت در صدق و صفا
بر تو بارد رحمت یار ازل
از تو جان من خوش ست اے خوش خصال |
در حقیقت مردم معنی کم اند
اے مرا روئے محبت سوئے تو
کس ازین مردم بما روئے نہ کرد
ہر زمان با لعنتی یادم کنند
در
با تو باد آن رو که نام او خدا
تو تابد نور دلدار ازل
دیدمت مردے درین قحط الرجال
گو ہمہ از روئے صورت مردم اند
ہوئے انس آمد مرا از کوئے تو
این نصیبت بود اے فرخنده مرد
خسته دل از جور و بیدادم کنند
کس بچشم یار صدیقی نه شد
کا فرم گفتند و دجال و لعین
بنگر این بازی کنان را چون جهند
لیم
کمین ح
تا بچشم بچشم غیر زندیقی نه شد
بہر قتلم
از حد بر جان خود بازی کنند
ہر
در
مومنی را کافری دادن قرار کار جان بازیست نزد هوشیار
زانکہ تکفیری که از ناحق بود
سفلہ کو غرق در کفر نهان
واپس آید بر سر اهلش فتد
ہرزہ نالد بہر کفر دیگران
را
گر خبر زان کفر باطن داشته خویشتن
بدتری انگاشتے
تا مرا از قوم خود ببریده اند
افتراها پیش ہر کس
برده اند
و
بہر تکفیرم چها کوشیده اند
از خیانتها سخن پرورده اند
تا مگر لغزد کسے زاں افترا
سادہ لوح کافر انگارد مرا
در
ره ما
فتنه ها انگیختند
و عناد
خدا
و
مقتدا
دامن پاکش
باده عرفان ما از جام اوست
بدست ما مدام
با نصاری رائے خود آمیختند
کا فرم خواندند از جهل
این چنین کورے بدنیا کس مباد
بخل و نادانی تعصب ها فزود کین بجوشید و دو چشم شان ربود
ما مسلمانیم از فضل
مصطفی ما را امام
اندرین دین آمده از ما دریم هم برین از دار دنیا بگذریم
آن کتاب حق که قرآن نام اوست
آں رسولی کش محمد هست نام
مهر او با شیر شد اندر بدن
جان شد و با جان بدر خواهد شدن
هست او خیر الرسل خیر الانام
ہر نبوت را بروشد اختتام
ما از و نوشیم ہر آئے کہ ہست
زو شده سیراب سیرابی که هست
آنچه ما را وحی
آن نه از خود از همان جائی بود
ما از و یا بیم هر نور و کمال وصل دلدار ازل
بے او محال
اقتدائے قول او در جان ماست هر چه زو ثابت شود ایمان ماست
و
ایمائی بود
१५
سراج منیر
از ملائک و از خبر ہائے معاد
آن همه از حضرت احدیت است
معجزات او همه حق اند و راست
هر چه گفت آن مرسل رب العباد
منکر آن مستحق لعنت است
معجزات
انبیاء
منکر آن مورد لعن خداست
سابقین آنچه در قرآن بیانش بالیقین
بر همه از جان و دل ایمان ماست
یک قدم دوری از ان روشن کتاب
لیک دو نان را بمغزش راه نیست
تا نه باشد طالبے پاک اندرون
راز قرآن را کجا فهمد کسے
ہر کہ انکاری کند از اشقیاست
نزد ما کفر است و خسران و نتاب
ہر دے از سر آن آگاه نیست
تا نه جوشد عشق یار بیچگون
بہر نورے نور می باید بسے
این نه من قرآن همین فرموده است اندر و شرط تطهر بوده است
گر بقرآن ہر کسے را راه بود
پس چرا شرط تطهر را فزود
لا يمسه الا المطهرون
نور را داند کسے کو نور شد
و از حجاب سرکشی با دور شد
ایں ہمہ کوران که تکفیرم کنند
بے گمان از نور قرآن غافل اند
بے خبر از راز ہائی این کلام
هرزه گویان ناقصان
و ناتمام
در کف شان استخوانی بیش نیست
در سر شان عقل دور اندیش نیست
مرده اند و فهم شان مردار ہم
بے نصیب از عشق و از دلدار هم
الغرض فرقان مدار دین ماست
نور فرقان می کشد سوئے خدا
او انیس خاطر غمگین ماست
می توان دیدن از و روئے خدا
ما چه سان بندیم زان دلبر نظر ہمچو روئے او کجا روئے دگر
روئی من از نور روئے او بتافت
چون دو چشم کس نداند آن جمال
یافت از فیضش دل من هر چه یافت
جان من قربان آن شمس الكمال
ہم چنین عشقم بروئے مصطفیٰ دل پرد چون مرغ سوئے مصطفیٰ
تا مرا دادند از حسنش خبر شد دلم از عشق او زیر و زبر
ساقی من هست آن جان پرورے
محو روئے اوشدست این روئے من
منکه می بینم رخ آن دلبری جان فشانم گر دہر دل دیگرے
ہر زمان مستم کند از ساغری
ہوئے او آید ز بام و کوئے من
بس که من در عشق او هستم نهان من همانم من همانم من همان
جان من از جان او یا بد غذا
از گریبانم عیان شد آن ذکا
احمد اندر جان احمد شد پدید
فارغ افتادم بدو از عز و جاه
اسم من گردید آن اسم وحید
مه من چون منی
سر بتابد زان
آن منم کاندر ره آن سروری
شیخ گر بارد بکوئے آن نگار
گر ہمین کفر است نزد کین ورے
دجال و العین
کا فرم گفتند
و
دل ز کف و از فرق افتاده کلاه
لعنت حق
بر
بر من این بهتان که من زان آستان تا فتم سر این چه کذب فاسقان
گمان دشمنی
در میان خاک و خون بینی سرے
آن منم کاول کند جان را شار
خوش نصیبے آنکه چون من کافرے
من ندانم این چه ایمان ست و دین
ایں طبیعت ہائے شان چون سنگ هاست در بر شان گردلے بودے کجاست
کار اینان ہر زمانے افتراست یار اینان ہر دے حرص و ہوا ست
دل پر از خبث است و باطن پر زیر صحت نیست از ایشان دور تر
صحت نیست چو باشد در دلے
بر گل صدق اوفتد چون بلبلے
شرارتها نمی
بندد میان
ترسید از دانائے اسرار نهان
لیکن ایں بے باکی و ترک حیا افترا
افترا
افترا
ایں نہ کار مومنان و اتقیاست این نه خوئے بندگان با صفاست
ہر کہ او ہر دم پرستار ہوا
من چسان دانم که ترسد از خدا
خویشتن را نیک اندیشیده اند
ہائے این مردم چه بد فهمیده اند
اتباع نفس اعراض از خدا
بس ہمین باشد نشان اشقیا
بر
بر
بر
و
سراج منیر
چه سود
ہر کہ زیں سان خبث در جانش بود
کا فرم گر بوئے ایمانش بود
ی متن برین مردم بخواندم آن کتاب کان منزه اوفتاد از ارتیاب
ہم خبر ہا پیش کردم زاں رسول کو صدوق از فضل حق پاک از فضول
لیکن اینان را سحق روئے نبود
پیش گرگے گریہ میشے
کا فرم گفتند
روها تافتند
آن یقین گویا دلم بشگافتند
اندرینان خوب گفت آن شاه دین
کافران دل برون چون مومنین
ہر زمان قرآن مگر در سینه ها حب دنیا هست و کبر و کینه ها
دانش دیں نیز لاف است و گذاف پشت بنمودند وقت ہر مصاف
جاہلانے غافل از تازی زبان هم از قرآن هم از اسرار نهان
کبر شان چون تا کمال خود رسید
غیرت حق پردہ ہائے شان درید
دشمنان دین چو شمر نابکار دین چو زین العابدین بیمار و زار
تن همی لرزد دل و جان نیز هم چون خیانتہائی ایشان بنگرم
نظام کار ما بر هم زنند
و
کنند
مکرها بسیار کردند
لیکن آن امری که هست از آسمان
و
تا
چون زوال آید برد از حاسدان
اوستاده از
دست حق
من چه چیزم جنگ شان با آن خداست کز دو دستش این ریاض و این بناست
ہر کہ آویزد بکار
بار حق
پٹے پیکار حق
فانی ایم و تیر ما تیر حق است
مید ما در اصل نخچیر حق است
صادقی دارد پناه آن یگان
آستین او نهان
هر که با دست خدا پیچد از کین پیج خود کندد چو شیطان لعین
اے بسا نفسے کہ ہمچو بلعم است
کار او از دست موسیٰ برهم است
آمدم بروقت چون ابر بهار با من آمد صد نشان لطف یار
در
آسمان از بهر من بارد نشان
این دو شاهد بهر من استاده اند
ہم زمین الوقت گوید هر زمان
باز در من ناقصان افتاده اند
صد نشان ببینند غافل بگذرند
ہائے این مردم عجب کور و کر اند
این چنین اینان چرا بالا پرند یا مگر زان ذات بے چون منکر اند
او چو بر کس مہربانی می کند
زمینی آسمانی می کند
عزتش بخشد از فضل و لطف وجود
مهر و مه را پیشش آرد در سجود
از
من نه از خود ادعائی کرده ام امر حق شد اقتدائے کرده ام
کار حق است این نه از مکر بشر دشمن این دشمن آن داد گر
رحمتش در کوئی ما باریده است
گم شدم آخر رخے آمد پدید
آں خدا کائیں عاجزی را چیده است
مردم و جانان پس از مردن رسید
میل عشق دلبری پُر زور بود
من
نه
غالب آمد رخت ما را در ربود
ارم می مائی کردار ہا عشق جوشید
بهر من شد نیستی طور خدا
و
از و شد کارها
چون خودی رفت آمد آن نور خدا
رو بدو کردم که رو آن روئے اوست ہر دل فرخنده مائل سوئے اوست
در دو عالم مثل او روئے کجاست
آن کسان کز کوچه او غافل اند
خلق و عالم جمله در شور و شراند عاشقانش
جز سر کوئش دگر کوئے کجاست
از سگان کوچہ ہا ہم کمتر اند
در
جهان دیگر اند
آن جهان چون ماند برکس نا پدید
راه حق بر صادقان آسان تر است
ہر کہ جوید وصلش از صدق و صفا
از جهان آن کور و بدبختی چه دید
ہر کہ جوید دامنش آید بدست
ره دهندش سوئے آن رب السما
صادقان را می شناسد چشم یار کید و مکر اینجا نمی آید بکار
صدق می باید برائے وصل دوست
صدق ورزی
صد درے مسدود بکشاید بصدق
ہر کہ بے صدقش بجوید حمق اوست
در جناب کبریا آخرش می یابد از یمن وفا
یار رفته باز مے آید بصدق
صدق ورزان را همین باشد نشان کز پیئے جاناں بکف دارند جان
صورت دلبر نظر
و از شاء و ست مردم بے خبر
کار عقبی با عمل با بسته اند
رسته آن دلها که بهرش خسته اند
روخته
در
از سخن ہا کے شود این کار و بار صدق می باید که تا آید نگار
علم را عالم بتے دارد براہ
گر بعلم خشک کار دین بدے
ما
دارد
بت پرستی با کند شام و پگاه
ہر لیجے راز دار دین بدی
لتم
بباطن با نظر هان مشو نازان تو با فخر دگر
یار
هست آن عالی جنابے بس بلند
زندگی
تا نه کار درد کس تا جان رسد
ہر کہ ترک خود کند یا بد خدا
لیک ترک نفس کے آسان بود
تا نه آن بادی وزد بر جان ما
کے درین گرد و غباری ساخته
تا نه قربان خدائی خود شویم
تا نه با
باشیم از وجود خود برون
تا نه بر ما مرگ آید صد ہزار
تا نہ ریزد ہر پر و بالے کہ ہست
بهر وصلش شورها باید فکند
در مردن عجز و بکاست هر که افتادست او آخر بخاست
کے فغانش تا
در جانان رسید
چیست وصل از نفس خود کشتن جدا
مردن و از خود شدن یکسان بود
کور باید ذره امکان ما
می توان دید آن رخ آراسته
تا نه محو آشنائے خود شویم
تا نه گردد پر از مهرش اندرون
کے حیاتے تازہ بینیم از نگار
مرغ این ره را پریدن مشکل است
بد نصیبی آنکه وقتش شد بیاد یار آزرده دل اغیار شاد
از خردمندان مرا انکار نیست لیکن این ره راه وصل یار نیست
نه نماید نگار بے چگون
کسے را ہے گزیند لاجرم
تا نه باشد عشق و سوداء و جنون
چون نهان است آن عزیزی محترم
آن رہے کو عاقلان بگزیده اند
پرده ها
بر
جلوه
ہر
از تکلف روئے حق پوشیده اند
پرده ها افراخته مطلبی نزدیک
ما که با دیدار او رو تافتیم
ترک خود کردیم بهر آن خدا
اندرین ره درد سر بسیار نیست
گرنه او خواندی مرا از فضل و جود
دور
انداخته
عشق و فنایش یافتیم
از ره
از فنائے ما
پدید آمد بقا
جان بخواهد دادنش دشوار نیست
صد فضولی کردی بیسود بود
از نگا ہے این گدا را شاه کرد
راه خود بر من کشود آن دلستان
قصہ ہائے راه ما کوتاه کرد
دانمش از انسان که گل را باغبان
پر از نور دلستان شد سینه ام
هر که در عهدم زمن ماند جدا می کند بر نفس خود جور و جفا
شد ز دستے صیقل آئینہ ام
پیکرم شد پیکر یار ازل کار من شد کار دلدار ازل
بسکه جانم شد نهان در یار من
ہوئے یار آمد ازین گلزار من
نور حق داریم زیر چادری
از گریبانم برآمد دلبری
احمد آخر زمان نام من است آخرین جامے ہمین جام من است
طالب راه خدا را مژده باد
هر که را یاری نهان شد از نظر
ہر کہ جو یان نگاری می بود
ے دور ہر سو ہے دیوانہ وار
ہر کہ عشق دلبری در جان اوست
عاشقان را صبر و
ہر کرا عشق رخ یاری بود
فرقتش گر اتفاقی اوفتد
یک زمانے زندگی بے روئے یار
باز چون ببیند جمال و روئے اور
می زند در دامنش دست از جنون
این چنیں صدق اربود اندر دلے
کش خدا بنمود این وقت مراد
در تن
از خبر دارے ہمیں پرسد خبر
کے بیک جایش قراری می بود
تا مگر آید نظر آن روئے یار
دل ز دستش اوفتد از هجر
آرامے کجا تو به از روئے دل آرامے کجا
روز و شب با آن رخش کاری بود
جانش فراقے اوفتد
دوست
و
می کند بر وے پریشان روزگار
ے دور چوں بے حواسے سوئے او
کز فراقت شد دلم اے یار خون
گل بجوید جائے چون بلبلے بی
گر تو افتی با دو صد درد و نفیر کس ہمی خیزد که گردد دستگیر
تافتن رو از خور تابان که من
خود بر آرم روشنی از خویشتن
این همین آثار ناکامی بود
بیخ شقوت نخوت
عالمی را کور کردست این خیال سرنگون افگند
در
و
خامی بود
چاه ضلال
سوئے آبی تشنه را باید شتافت هر که جست از صدق دل آخر بیافت