نزول المسیح

حصہ 9

Urdu original from Ruhani Khazain, edition of the Ahmadiyya Muslim Jamaat.

نزول المسيح
دیکھ لیا ہے اور یہ کہ کیونکر یقین کی آنکھ سے خدا کو دیکھا جاوے اس کا جواب کوئی مجھ سے سنے یا ۹۷
نہ سنے مگر میں یہی کہوں گا کہ اس یقین کے حاصل کرنے کا ذریعہ خدا کا زندہ کلام ہے جو زندہ
نشان اپنے اندر اور ساتھ رکھتا ہے جب وہ آسمان پر سے اترتا ہے تو نئے سرے مردوں کو قبروں
میں سے نکالتا ہے۔ تم دیکھتے ہو کہ باوجود آنکھوں کے بینا ہونے کے تم آسمانی آفتاب کے محتاج
ہو اسی طرح خدا شناسی کی بینائی محض اپنی اٹکلوں سے حاصل نہیں ہو سکتی وہ بھی ایک آفتاب کی
محتاج ہے۔ اور وہ آفتاب بھی آسمان پر سے اپنی روشنی زمین پر نازل کرتا ہے یعنی خدا کا کلام ۔
کوئی معرفت خدا کے کلام کے بغیر کامل نہیں ہو سکتی ۔ خدا کا کلام بندہ اور خدا میں ایک دلالہ ہے
وہ اترتا ہے اور خدا کا نور اس کے ساتھ ہوتا ہے اور جس پر وہ اپنے پورے کرشمہ اور پوری تجلی
اور پوری خدائی عظمت اور قدرت اور برہنہ کرشمہ کے ساتھ اترتا ہے اس کو وہ آسمان پر لے
جاتا ہے۔ غرض خدا تک پہنچنے کے لئے بجز خدا تعالیٰ کے کلام کے اور کوئی سبیل نہیں۔
نظم
کے شوی عاشق رخ یاری تا نه بر دل رخش کند کارے ہم چنین زان لیے دو گفتارے آن کند کا رہا کہ دیدارے
لا جرم عشق دلبر خوش خو خیزد از گفتگو چو دیدن رو گفتگو را کشش بود بسیار بے سخن کم اثر کند دیدار
ہر کہ ذوق کلام یافته است را ز این ره تمام یافته است زیر لب گفتگوئے جانا نے زندگی بخشدت بیک آنے
دوزخی کز عذاب پر چون خم اصل آن هست لا يكلمهم دل نه گردد صفا نه خیز دهیم تا چو موسی نمیشوی تو کلیم
ہست داروئے دل کلام خدا کے شوی مست جز بجام خدا تا نه او گفت خودانا الموجود عقدہ ہستیش کسے نہ کشود
تا نشد مشعلی زغیب پدید از شب تار جہل کس نرسید تا نه خود را نمود خود دادار کس ندانست کوئے آن دلدار
تا نه خود از بین یقین بخشید کس ز زندان ریب و شک فرهید هر چه باشد ز زهد و صدق و سداد بے یقین سست با شدش بنیاد
گریقین نیست بر خدائے یگان از محالات قوت ایمان بے یقین دین و کیش بیهوده است بے یقین بیچ دل نیا سوده ست
بے یقین و تجلیات یقین کس نہ رستہ زدام دیولعین بے یقین از گنه نه دست کسے دانم احوال شیخ و شاب بسے

نزول المسيح
۹۸ آن خدائے کہ ذات اوست نهان دور تر از دو چشم عالمیان بر وجودش یقین چسان آید گر نظر نیست گفتگو باید
زین سبب هست حاجت گفتار گر میسر نمی شود دیدار بے کلام و شہادت آیات کے یقین میشود که هست آن ذات
بے یقین کے ہمین شود دل پاک مرده چون سر بر آرد از ته خاک گریقین نیست نیز ایمان نیست زہد و صدق و ثبات و عرفان نیست
جز یقین مشکلت صدق و ثبات سخت دشوار ترک منہیات زین سبب خلق شد چو مردارے سر تہی گشت از سیر یارے
روز شب کار و بار فسق و فجور حاصل عمر کفر و کبر و غرور دین و مذہب برائے آن باشد کز یقین سوئے حق کشان باشد
این چه دینی که می کشد ہر آن سوئے شیطان و سیرت شیطان از ریا عیب خویش می پوشند هر دم از حرص و آز می جوشند
چون یقین نیست بر خدائے وحید لا جرم نفس شد خبیث و پلید نفس دون تا نه بیند آن انوار کے شود سرد خواہش مردار
هست والله کلام ربانی از خدا آلہ خدا دانی اثر دہائے دمان که نفسش نام بے کلام خدا نه گردد رام
این فسون است بهر این ماری کز لب یار یک دو گفتاری وه چه دارد اثر کلام خدا دیو بگریزد از پیام خدا
دزد را کار هست با شب تار چون سحر شد گریزد آن غدار ہمچو قول خدا کدام سحر که رود تیرگی از و یکسر
هر که این در برو خدا بکشاد بے توقف خدائش آمد یاد آنچنان دور شد ز خبث و فساد که نمانده اثر از استعداد
وان که در عمر خود ندید آن نور کورماند و از نور حق مہجور کس نیابد از ان یگان اسرار جز سعیدی کہ یا بد آن گفتار
هر که این مهر بر سر او تافت ذوق مهر خدا همان کسی یافت پیچ دانی کلام رحمان چیست وان که آن خور بیافت آن مه کیست
آن کلامش که نورها دارد شک و ریب از قلوب بردارد نور در ذات خویش و نور دهد رگ هر شک و هر گمان ببرد
دل که باشد گرفتهء اوہام یا بداز دے سکینت و آرام ہمچو مینے کہ ہست فولادی در دل آید فزائدت شادی
زور بد عادت فساد و شقاق چارہ زہر نفس چون تریاق کا رہا میکند بانسانی ہمچو باد صبا به بستانی
مے کشاید دو چشم انسان را می نماید جمال رحمان را در وحی خدا چو گردد باز بسته گردد بر آدمی در آز
یک کشش کار میکند بدرون در دل آید فرو رخ بیچون زان کشش دل همی شود بیدار منتظر ز غیر و طالب یار
روز هر حرص و آز تابندہ سوئے یار ازل شتابنده میوه از روضه فنا خورده و از خود و آرزوئے خود مرده
سیل عشقش ز جائے خود برده رخت در جائے دیگر آورده پاک و طیب بچشم بیچونی پیش کوران خبیث و ملعونی
از یقین پر چوشیشه عطار لا ابالی زِ لعنت اغیار دست غیبی کشیده دامن دل بر کشیده دو دست یار ز گل
پاک دل پاک جان و پاک ضمیر دور تر از مکاند و تزویر

نزول المسيح
آنچنان عشق تیز مرکب راند که از ان مشت خاک پیچ نماند کشتی دلبر و دلآ را می رسته یکسر زننگ و از نامی ۹۹
پر ز عشق و تہی زہر آزے قصہ کوتاه کرد آواز آن ندائے یقین کہ گوش شنید کرد کار و زغیر حق ببرید
رفته بیرون از حلقه اغیار دل بریده از غیر آن دلدار پاک گشته زلوت هستی خویش رسته از بند خود پرستی خویش
آنچنان یار در کمند انداخت که نداند بدیگری پرداخت قدم خود زده براه عدم گم بیادش ز فرق تا بقدم
ذکر دلبر غذائے او گشتہ ہمہ دلبر برائے او گشتہ سوختہ ہر غرض بجز دلدار دوخته چشم دل ز غیر نگار
دل و جان برڑ نے فدا کرده وصل او اصل مدعا کرده مرده و خویشتن فنا کرده عشق جوشید و کارها کرده
از خودی ہائے خود فتاد جدا سیل پُر زور بود برد از جا تن چو فرسود دلستان آمد دل چو از دست رفت جان آمد
عشق دلبر بروئے او بارید ابر رحمت بکوئے او بارید از یقینے کہ شد ز گفتاری در دل او برست گلزارے
ہر ظہورے یکے سبب دارد داند آن کو بدل طلب دارد پس چنین شورش محبت یار که بشوند هم از خودی آثار
این میسر نمی شود زنہار جز سخن ہائے دلبر و دلدار عشق کور و نماند از دیدار نیز گه گه به خیزد از گفتار
بالخصوص آن سخن که از دلدار خاصیت دارداند را این اسرار کشته او نه یک نه دونه هزار این قتیلان او برون زشمار
ہر زمانے قتیل تازہ بخواست غازہ روئے اورم شهد است این سعادت چو بود قسمت ما رفته رفته رسید نوبت ما
کر بلائے است سیر هر آنم صد حسین است در گریبانم آدمم نیز احمد مختار در برم جامه همه ابرار
کار ہائے کہ کرد با من یار برتر آن دفتر است از اظهار آنچه داد است هر نبی را جام داد آن جام را مرا بتمام
دل من بر دو الفت خود دار خود مرا شد بومی خود استاد وحی او را عجب اثر دیدم روئے آن مہر زان قمر دیدم
دیدم از خلق رنج و مکروهات و آنچه چیز است پیش این لذات دیدم از هجر خلق جلوه یار کار دیگر برامد از یک کار
آنچه من بشنوم زوحی خدا بخدا پاک دانمش زخطا ہمچو قرآن منزه اش دانم از خطاها همین است ایمانم
من خدا را بد و شناخته ام دل بدین آتشش گداخته ام بخدا هست این کلام مجید از دهان خدائے پاک و وحید
آنچه بر من عیان شد از دادار آفتابی است با دو صد انوار این خدائیست رب اربابم بکه رو آرم از از و تایم
انبیاء گرچه بوده اند بسے من بعرفان نه کمترم ز کسے وارث مصطفی شدم به یقین شده رنگین برنگ یار حسین
آن یقینی که بود عیسی را بر کلامی که شد برو القاء وان یقین کلیم بر تورات و ان یقین ہائے سید السادات

نزول المسيح
۱۰۰ کم نیم زان ہمہ بروئے یقین هر که گوید دروغ هست لعین لیک آئینه ام زرب غنی از پئے صورت میں مدنی
هر چه آن یار بر دل من ریخت نه شیاطین بدونه نفس آمیخت خالص آمد کلام آن دادار زمین سبب شد دلم پر از انوار
هست آن وحی تیره سوختنی که نبود است بر یقین مبنی لیکن این وحی بالیقین زخداست همه کارم از ان یقین شده راست
آمدم آن زمان که با دخزان کر دیکسر ریاض دین ویران در مشائخ نماند جز تزویر عالمان هم نشسته هم چوضریر
عاشق زر شدند و دولت و جاه دل تهی از محبت آن شاہ اندرین روز ہائے چون شب تار قوم را دید حق بحالت زار
پس مرا از جهانیان بگزید در دلم روح پاک خویش دمید در دل من ز عشق شور افگند خود مرا شد گسست هر پیوند
کرد دیوانه و خردها داد بست یک در هزار در بکشاد خلق و مردم نصیحتم بکنند تا ببرم ز یار خود پیوند
من نیم کور تا چو کورانی بگریم چہے زبستانی آن بر تازه کان عطیہ یار چون زدست افکنم پے مردار
گر جہانے بدشمنی خیزد تیغ گیرد که خون من ریزد من نه آنم که ترک او گوئم جان من هست یار مه روئم
رخت هرگز ز کوچه اش نبرم بزدلان دیگر اند و من دگرم فارغم کرد عشق صورت یار از غم حملہ ہائے این اغیار
شورش عشق ہست ہر آنے تابکے خیر این گریبانی ناصحان را خبر ز حالم نیست گذرے سوئے آن زلالم نیست
آمدم چون سحر بلجہ نور تا شود تیرگی از نورم دور شورا فکنده ام که تا زین کار خلق گردد ز خواب خود بیدار
غافلان من زیار آمده ام ہمچو باد بہار آمده ام این زمانم زمانه گلزار موسم لاله زار و وقت بہار
آمدم تا نگار باز آید بی دلان را قرار باز آید دست غلیم پر ورد ہر دم کرد و حیش بمن ظہور اتم
نور الہام ہمچو باد صبا نزدم آرد از غیب خوشبو ها زنده شد هر نبی بآمدنم هر رسولی نهان به پیرهنم
پر شد از نور من زمان و زمین سر هنوزت بر آسمان از کین با خدا جنگها کنی هیهات این چه جور و جفا کنی هیهات
از توزع برون نهادی پا ہوش کن اے بریدہ زان یکتا از پیے خلق و نگ و نام و رسوم تافتی رو از حضرت قیوم
رو بد و کن که رورخ یار است همه رو با فدائے دلدار است وحی حق را چو بشنوی از ما این مگو ما نیافتیم چرا
تانه کار دلت بجان برسد چون پیامت ز دلستان برسد تا نه از خود روی جدا گردی تا نه قربان آشنا گردی
تانیائی زنفس خود بیرون تا نہ گردی بروئے او مجنون تا نه خاکت شود بسان غبار تا نه گردد غبار تو خونبار
تا نہ خونت چکد برائے کے تا نہ جانت شود فدائے کیسے چون دہندت بکوئے جانان راه چون ندا آیدت از ان درگاه

نزول المسيح
تو حریص دراهم و دینار روز و شب چون سگان بران مردار با چنین حرص و آز و کبر و غرور چون نمانی زکوئے جانان دور ۱۰۱
گر بجوئی سوار این ره راست اندر آنجا بجو که گرد بخاست اندر آنجا بجو کہ زور نماند خود نمائی و کبر و شور نماند
اندر آنجا بجو که مرگ آمد چون خزان رفت با رو برگ آمد فانیان را جهانیان نرسند جانیان را زبانیان نرسند
لاف ہائے زبان بود مردار جز سگان کس نجویدش زنہار در دلے چون بروند آن گلزار بلبلش اہلِ دل شوند هزار
این قبولیت از خدا آید نه بتزویر و افترا آید چادرے کاندر و خدا باشد صد عزیزی برو فدا باشد
ور بود زیر جامہ شیطانی زود بینی تباہ و ویرانی میخوری زہر گر تو بخل و حسد میکنی با عباد رب احد
تا نہ میری بترز مرداری دور از فضل حضرت باری تا نه گردد سرت نگون از نیاز پرده از نفس تو نه گردد باز
تا نه ریز د ترا ہمہ پر و بال اندر این جا پریدن است محال پرده نیست بر رخ دلدار تو ز خود پرده خودی بردار
هر که را دولت ازل شد یار کار او شد تذلل اندر کار آن سعید ان لقائے او ریدند کہ بلاہا برائے او دیدند
آبرو ریختہ پئے آن شاہ دل ز کف و از سر اوفتاده کلاه گر نیابند سوئے یار گذر از غمش جان کنند زیر و زبر
کردہ بنیاد خود همه ویران هم ملا یک ز صدق شان حیران چون دلے سوئے دل رہے دارد یار چون یا رخویش بگذارد
لا جرم این چنین وفاداری جام عزت خورد از ان یارے ہمچو دیوانه یک جهان خیزد تا بیک لحظه خون او ریزد
لیکن آن یار خود فرود آید تا عدو را دو دست بنماید همچنین صادقان نشان دارند قدسیان بهرشان به پیکاراند
این نهان جنگ گر بشر دیدی راه مردان راه بگزیدے ہر عدوے کہ خیز داز سر کین خود بکو بد سرش خدائے معین
چون شود بنده یار آن جانان بر کابش دوند سلطانان هر که جان بهر یار باخته است یار ما قدر او شناخته است
از سگان کمتر است دشمن او بد گهر کوفته ز بادن او هست از عادت خدائے علیم میکند فرق در سعید ولیم
پیچ دانی کیم را چه نشان آنکه او دشمن امام زمان آنکه او آمد از خدائے یگان پیش چشمش زخیل مفتریان
گر نبودے شقی و کرم زمین تو به کردی ز گفتگوئے چنین آنچه با من کند عنایت یار کے بغیرے شنیدی اے مردار
گر شعار تو اتقا بودے مشعلِ غیب رہنما بودے اتقا را بود ز صدق آثار اے سیہ دل تر ا بصدق چه کار
نیستی از خدا تو راز شناس همه برظن و و هم هست اساس آنچه گوئی زراه کبر و جحود پیش از این گفته اند قوم یهود
نفس تو فر به روح تو خسته ہمہ ابواب آسمان بسته این چه غفلت که خوش بدین کیشے و از خدا پیچ گہ نیندیشے

نزول المسيح
دور
۱۰۲ اے بسا راز ہا کہ عین صواب پیش کوران مقام استعجاب راه طلب کن بگریہ وزاری تا بجو شد ترحم باری
یک شب از صدق نعره ها بردار پیش آن عالم حقیقت کار از ادب نے براہ استکبار زو مدد خواه اندر این اسرار
تر کن از اشک خویش بستر خویش با زلب را کشائے بادل ریش کائی خدائے علیم راز نہان کے بعلمت رسد دل انسان
چوں ملائک ندیده اند آن نور کان در آدم تو داشتی مستور ما چه چیزیم وعلم ما است چه چیز بے تو درصد خطر قیاس و تمیز
ما خطا کارو کار ما است خطا شد تنبه کار ما ز عجلت با گرز شست این که سوئے تو خواند وز تو بہتر کدام کس داند
گنه ما به بخش و چشم کشا تا نه میریم از خلاف و ابا ورنه این ابتلا از ما بردار که رحیمی و قادر و غفار
اہل اخلاص چون کنند دعا از سر صدق و ابتهال و بکا شور افتدازان در اهل سما زان رسد حکم نصرت و ایوا
پس کجائی چرا نمے آئی اندر این بارگاه یکتائی تو دعا کن بصدق و سوز و گداز تا شود بر دلت در حق باز
از خودی حال خود خراب مکن شب پری کار آفتاب مکن چون رسد عجز کس بحد تمام نصرة یار را رسد هنگام
پس چرا نصرتش نمی خواہی
رفتی بکام گمراهی نه زمان بینی و نه حالت قوم دل چوکوران زبان کشادہ بلوم
ایکه چشمت زکبر پوشیده چه کنم تا کشایدت دیده گر ترا در دلست صدق و طلب خودروی بالکن زترک ادب
راز راه خدا بجو از خدا تو نه چون خدا بجائے خود آ ہوش داراے بشر کہ عقل بشر دارد اندر نظر ہزار خطر
سرکشیدن طریق شیطانی است بر خلاف سرشت انسانی است تا نه فصلش در تو بکشاند صد فضولی بکن چه کار آید
آن خدائے کہ وعدہ حکم داد از راه رحم ولطف ہے او بدانست از ازل که انام راه خود گم کنند از اوهام
ور نہ کار حکم چه خواهد بود رہ نمائی بمرد راه چه سود راه گم کرده را حکم باید تابد و راه راست بنماید
این مگو ما خودیم عالم دین تو به کن از مکالمات چنین کور را کور کے نماید راه هر که آگاه از خدا آگاه
دین نیاید بغیر دینداری سگ نداند بغیر مرداری سخن یارو سینه افسرده جامعه زنده است بر مرده
گر بری ریگ را رفیع و بلند جنبش باد خواهدش افگند خانه آنست کان زمعمارے ورنہ افتد ز سیل دیوارے
این زمان هزار طوفان است خانه از پائے بست ویران است این عجب قوم هست نا هنجار با چنین خانه فارغ از معمار
آنچه با دین نمود قوم پلید با امامان نه کرده است یزید باز گوئی که من نے بینم حاجت دیگرے پئے دینم
ایکه راضی شدی بنقص و زیان این نه دین است بلکه دشمن آن دین بیا موزدت خدائے قدیر ورنہ رسی است خام و زشت و حقیر
مسلمت مسلمی نہ کردار دون و از بخاری بخار سرافزون این همه استخوان بد امانت نیست یک ذره مغز در جانت
اے ، صحیح مسلم نے تجھے مسلمان نہ کیا ۔ ۱۲

نزول المسيح
کورتی و باز در دلت ہو سے کہ بخواند ترا بصیر کے زین خیال تو مردنت بہتر زین غذا از هر خوردنت بہتر ۱۰۳
اے نشستہ بصدر سجاده این چه سودات در سر افتاده ناید اندر قیاس و فہم کسے کہ شود کار پیل از مگے
از خدا چون رسید پیغامت چون نترسی زحبت انجامت بس همین است طاعتت اے غول کہ دلت حکم حق نہ کر د قبول
حجت لغو درمیان آری خبث نفس است اصل بیزاری هر چه ثابت شد است از قرآن تو از وسر به پیچی اے نادان
صد نشان شد عیان چومهر منیر نزدشست این دروغ یا تزویر دیده آخر برائے آن باشد که بدو مرد راه دان باشد
وه چه این چشم هست و این دیده که برو آفتاب پوشیده گر بدل با شدت خیال خدا این چنین ناید از تو استغنا
از دل و جان طریق او جوئی و از سر صدق سوئے او پوئی ہر کرا دل بود بدلداری خبرش پرسد از خبردارے
گر نباشد لقای محبوبے جوئد از نزد یار مکتوبے بے دلآرام نایدش آرام که بروئش نظر گہی بکلام
آنکه داری بدل محبت او نایدت صبر جز بصحبت او فرقت او گر اتفاق افتد در تن و جان تو فراق افتد
دست از هجر او کباب شود چشمت از رفتنش پُر آب شود باز چون آن جمال و آن روئے شد نصیب دو چشم در کوئے
دست در دامنش زنی بجنون که ز نا دیدنت دلم شد خون این محبت بذره امکان و از دل افگندہ خدائے جہان
این وفاها بذره ناچیز فارغ افتاده زیار عزیز او فرستاد بنده از جود
تا رہا ندتر از ریب وجحود
آن قدر بارها نشان بنمود که زصد معرفت درے بکشود باز سر میزنی بانکارے سہل پنداشتی چنین کارے
لا ابالی فتاده زان یار فارغی زان جمال وزان گفتار مردگان را همین کشی بکنار و از دل آرام زنده بیزار
کش شنیدی که قانع از یار است عشق و صبر این دو کار دشوار است این بود حال و طور عاشق زار این بود قدر دلبر اے مردار
عاشقان را بود ز صدق آثار اے سیه دل ترا به عشق چه کار نزدتر چون رسید زان کوئے پیک آن دلستان خوش روئے
عزتش این که کا فرش خوانی و از سر زجر از درش رانی صد هزاران نشان ہے بینی باز منکر شوی ز بے دینی
خویشتن را تو عالم انگاری زین فضولی کنی بغداری تا ز تو هستی ات بدر نرود این رگ شرک از تو بر نرود
پائے سعیت بلند تر نرود تا ترا دود دل بسر نرود یار پیدا شود در ان هنگام که تو گردی نهان زخود بتمام
تا نه سوزی زسوز و غم رہی تا نه میری زموت هم نر ہی چیست آن هرزه جان و تن که سوخت آتش اندر دلی بزن که نسوخت
کلبه جسم خود بکن برباد چون نمی گردد از خدا آباد پائے خود را جدا کن از تن خویش چون نگیر دره صداقت پیش

نزول المسيح
۱۰۴ آفرین خدا بران جانے کہ ز خود شد برائے جانا نے منزل یار خویش کرد بدل و از هواها رمید صد منزل
از خودی دور شد و خدا را یافت گم شد و دست رہنما را یافت ایکہ دیوانہ پئے اموال وہ کہ در کار دین چنین اهمال
وقت عیش است و موسم شادی تو چه در سوگ و ما تم افتادی از خدایت رسید رهبر دین مرد دین باش و چون زنان منشین
خیز و از بہر یار کارے کن یک نظر سوئے این بہارے کن ور نه مرگ است اثر د ہائے دمان زود میگیردت مشو نادان
آن صبا نگہتی زیار آورد در دے موسم بہار آورد تو خزان بهر خود پسندید من نه دانم چه در خزان دیدے
از پئے زنده کردن آمد یار تو هم از دست خود شدی مردار قصه با پیش میکنی از خلال کابین کرامات ہائے اہل کمال
گر در این قصه با اثر بودی دلت از رجس دورتر بودے قصہ ہاگر بیان کنی تو ہزار کے رمد از تو خبث دل زنہار
زین قصص پیچ راه نکشاید صد هزاران بگو چه کار آید بنشین مد تے باہل یقین تا دہندت دو دیده حق بین
اندرون تو هست دیو خصال بر زبان قصہ ہائے از ابدال روز چون روشن است از دادار چشم بکشا و شب پری بگذار
در خور و مه شکی نه گیرد راه تو ز دا دار خویش دیده بخواه نیستی طالب حقیقت را از پس همین مشکلت اے ناساز
این مگو من محافظ دینم خود شفا بخش دین مسکینم در دلت صد هزار بیماری چه از این دل توقعی داری
تند باد بخواه از دادار تا خس و خار تو برد یکبار جز خدا راه چاره سازی نیست باز کن دیدہ جائے بازی نیست
خبری نیست از جانانہ مے زنی ہر زہ کام کورانہ ہمچو کرے بجز کلام خدا مرده هستی بغیر جام خدا
آن یقینے کہ بخشدت دادار چون خیال خودت نهد بکنار آن یکے از دهان دلدارے نکتہ ہائے شنید و اسرارے
وان دگر از خیال خود بگمان پس کجا با شد این دو کس یکسان ذوق این سے چوتو نمیدانی ہرزہ عوعو کنی بنادانی
آن خدادان که خود د هر آواز نه که از وهم کس نمائد باز واجب آمد ازین بهر دوران که تکلم کند خدائے یگان
در نه دین است محض افسانه این چنین دین ز صدق بیگانه آن ز شیطان بود نه از حق دین که نه دارد دوام وحی یقین
دین همان دین بود که وحی خدا نشود زو به پیچ وقت جدا وحی و دین خداست چون توام یک چوگم شد دگر شود گم هم
بے یقین چون نجات یا بد خلق بیگمان رو ز حق بتابد خلق بے خدا چویقین بدل آید گفتگو یا لقا ہے باید
ایکه مغرور راه مظنو نے تو نہ عاقل کہ سخت مجنونی نفس اماره بنده صد آز جزیقین کے بگردد از وے باز
چون به بینی به بیشه شیری نه کنی در گریختن دیری هم چنین پیش تو چوگرگ آید دل تپد ہیبت سترگ آید

نزول المسيح
پس بدین دعوی یقین که ترا هست بر کردگار و روز جزا باز چون میکنی گناه بزرگ چه خدا نیست نزد تو چون گرگ ۱۰۵
بر خدا نیستت یقین زنهار زین چوگرگان خوشایدت مردار آن یقینے کہ مانعے زخطاست گر بخواهی رهش بگوئم راست
آن کلام خدا بقطع و یقین پاک و برتر ز دخل دیولعین پس همان چاره خطا کاریست راه دیگر طریق مکاریست
کس شنیدی که بالیقین ہلاک باز در بیشه رود بیباک پس چه ممکن که با یقین خدا باز گردد ولی بگرد خطا
شک وظن را یقین نهادی نام زین شدی با جرائمت بد نام اند کے سوئے خود نظر انداز از سر غور دیده را کن باز
تا بدانی که کور و محجوبی سخت محروم مانده زین خوبی ذره نیست در تو از انوار شب دیجور را بماه چه کار
این خدائے عجیب در دل تست که از و صد نبات ظلمت رست شب تا رست و دشت و بیم دوان چون بخوا بے غفلت اے نادان
خیزد بر حال خود نگاه بکن خطر ره به بین و آه بکن خیز داز نفس خود پرس نشان که چه خواهد مراتب عرفان
چه یقین نز د اوست ز آبجیات یا پسندید ورطۂ شبہات گر دلت می تپد برائے یقین نخل چون کرد آن کریم و معین
هر چه در فطرت تو ریخته است باززان عزم چون گریخته است زمین عیان شد که آن کریم و رحیم داد ہر مقتضائی این تقویم
باز انسان از قصر همت او گشت غافل زنور فطرت او گر یقین نیست خواہش انسان پس چه باعث کہ جو یدش هر آن
آنچه در فطرت بشر مکتوم چون بماند بشر از و محروم بحرفیض است چون روان مردم تا رسانند تا یقین اتم
پس اگر قانعی بمظنو نے تو نہ عاقل کہ سخت مجنو نے دل تپد از برائے رفع حجاب جز دلے کان شد است همچو کلاب
افلا تبصرون گفت خدا خیزد در نفس جو تعطش با ہمت دون مدار چون دو نان رو بجو یار را چو مجنونان
ہر کہ جو پائے اوست یافته است تافت آن رو که سرنتافته است آفرین خدا بران مردی که برین در شدت چون گردے
از پئے وصل آن میمن پاک اوفتاده سر نیاز بخاک ہر زمان با خدائے یکتائے بر زمین و بر آسمان جائے
ذره ذره جدا شده ززمین دل پریده بسوئے عرش برین بر رخ او تجلیات خدا در دلش جلوه گاه ذات خدا
این همه حالت از خدا آید چون یقین از کلامش افزاید تو نفهمی هنوز این سخنم در دلت چون فروشوم چه کنم
ای دریغا که دل ز درد گداخت درد ما را مخاطبی نشناخت اے خور روئے یار زود بر آن که دل آزرد از شب یلدا
عمر ما هم رسید تا بکنار بکنارم در آئی اے دلدار ایکہ تو طالب خدا ہستی آن یقین جو کہ بخشدت مستی
آن یقین جو کہ سیل تو گردد همه در یار میل تو گردد آن یقین جو کہ آتش افروزد هر چه غیر خدا ہمہ سوزد

لد لد
نزول المسيح
۱۰۶ از یقین ست زہد و عرفان هم گفتمت آشکار و پنهان هم جز یقین دین تو چو مردارے سر پر از کبرو دل ریا کارے
بے یقین نفس گرددت چو سگے جنبدش نزد ہر فساد رگے ہر کہ دور از نگار خواهد ماند نفس دون را شکار خواهد ماند
گر ترا آرزوئے دیدار است پاک دل شونه مشکل این کار است این مراد از خرد چه می جوئی وحی حق شوید از سیه روئی
این خرد جمله خلق میدارند ناز کم کن که چون تو بسیار اند چاره دل کلام دلدار است هر چه غیرش کنند بیکار است
زہر فرقت چشی و ناکامی باز منکر از وحی و الہامی جان تو بر لب از نخوردن آب باز از آب زندگی رو تاب
داروئے ہر شکے کہ در دل هاست آن بدار الشفاء وحی خداست هست بر عقل منت الهام که از و پخت هر تصور خام
آن گمان برد و این نمود فر از آن نهان گفت و این کشود آنرا از آن فرو ریخت این بکف بسپرد آن طمع داد و این بجا آورد
آنکه بشکست ہر بت دل ما هست وحی خدائے بے ہمتا آنکه ما را رُخ نگار نمود هست الهام آن خدائے ودود
آنکه داد از یقین دل جائے ہست گفتار آن دلآرامی وصل دلدار و مستی از جامش همه حاصل شدہ زالهامش
اے بریده امید باز خدا تو به کن از فساد خود باز آ عیش دنیائے دون دے چند است آخرش کار با خدا وند است
ترک کن کین و کبرو ناز و دلال تا نه کارت کشد بسوئے ضلال چون از این دام گر بندی بار باز نائی در بین بلاد و دیار
اے زدین بے خبر بخور غم دین کہ نجات معلق است بدین ہاں تغافل مکن از بین غم خویش که ترا کار مشکلست به پیش
دل از این در دو غم فگار بکن دل چه جان نیز هم شار بیکن هست کارت همه بان یک ذات چون صبوری کنی از و هیهات
بخت گردد چوز و بگردی باز دولت آید ز آمدن به نیاز اے رسن ہائے آز کرده در از زمین هوس ها چرا نیائی باز
دولت عمر دمبدم بزوال تو پریشان بفکر دولت و مال خویش و قوم و قبیله پُر زدعا تو بریدہ برائے شان ز خدا
این همه را بکشتنت آهنگ که بصلحت کشند و گاه بجنگ هست آخر بأن خدا کارت نہ تو یار کسے نہ کسی یارت
ہر کہ دارد یکے دلآرامے جز بوصلش نیابد آرامی تا نه بیند صبوریش نائد هر دمش سیل عشق بر باید
در دل عاشقان قرار کجا تو به کردن ز روئے یار کجا حسن جانان بگوش خاطرشان گفت رازی که گفتنش نتوان
کامیابان و زین جهان ناکام زیر کان دور تر پریده از دام از خود و نفس خود خلاص شده مهبط فیض نور خاص شده
در خداوند خویش دل بسته باطن از غیر یا ربگسسته پاک از دخل غیر منزل دل یار کرده بجان و دل منزل
ریزه ریزه شد آبگینه شان بوئے دلبر دمد ز سینه شان نقش هستی بشست جلوه یار سرزد آخر ز جیب دل دلدار

نزول المسيح
فانیان و پر از خدائے وحید پاک در نگین برنگ رب مجید آن خدا دیگر و دگر انسان لیکن اینان درو شدند نهان ۱۰۷
نے زسر ہوش نے زیا خبری در سر داستان بخاک سرے ہر کسے را بخود سرو کارے کار دلدادگان بدلدارے
عالم دیگر است عالم شان دور از غیر حق معالم شان خفته اند و بچشم تو بیدار جز خدا کس نہ محرم اسرار
فارغان از مذمت و تحسین نے زید نے خبر نہ از نفرین ہر کہ باذات اوسرے دارد پشت بر روئے دیگرے دارد
ہر کہ گیر دورش بصدق و حضور از در و بام او بارد نور نور تابان چومه ز پیشانی پر ہمہ روز عشق ربانی
عشق آن یار مدعا گشته دل از غیر خدا جدا گشته لطف او ترک طالبان نکند کس بکار رهش زبان نکند
هر که آن در گرفت کارش شد صدا میدی بروزگارش شد مثل آن داستان کجا دیدی پس چرا هجر او پسندیدی
به که تو زود تر رهش گیری این نه باشد که پیش از ان میری عمر اول ببین کجا رفت است رفت و بنگر ز تو چها رفت است
پاره عمر رفت در محردی پاره را بسر کشی بردی تازه رفت و بماند پس خورده دشمنان شاد و یار آزرده
بشنو از وضع عالم گذران چون کند از زبان حال بیان کین جهان با کسے وفانکند نکند صبر تا جدا نہ کند
گر بود گوش بشنوی صد آه از دل مرده درون تباه که چرا رو بتافتم از خدا دل نهادم در آنچه گشت جدا
همچنین ساعتی ترا در پیش گور آواز ہا دہد چون خویش یاد کن وقت کوچ و ترک جهان جان بلب خانه پر زشور وفغان
زن بنالد بدیدۂ خونبار پسرے گرید از پس دیوار دخترے سر برہنہ اشک روان همه خویشان شده تن بیجان
ناگهان با نگ آمد از سر درد که فلان زین سرائے رحلت کرد چند فرزند را گذاشت یتیم بیوه بیچاره مانده باصد بیم
این مال است عیش دنیا را گر ندانی بپرس دانا را بر سر گور پائے تست اے خام ہوش کن تا نہ بد شود انجام
این جهان است مثل مردارے ہر طرف چون سگے طلب گارے رست آنکس که دست زین مردار خاک شد تا مگر شود خوش یار
لطف او ترک طالبان نه کنند کس بکار رهش زیان نه کنند هر که از خود شد این دش خواند نکته هست گر کسے داند
☆
☆
ما حصل اس تمام تقریر کا یہ ہے کہ انسان اس دار الظلمات میں آ کر کبھی نجات نہیں پا سکتا بجز اس
کے کہ خود خدا تعالیٰ کے مکالمات سے مشرف ہو کر یا کسی اہل مکالمہ یقینیہ اور اہل آیات بینہ کی صحبت میں
رہ کر اس ضروری اور قطعی علم تک پہنچ جائے کہ اس کا ایک خدا ہے جو قادر اور کریم اور رحیم ہے اور یہ دین
یعنی اسلام جس پر یہ قائم ہے در حقیقت یہ سچا ہے۔
کاتب نے سہوا کنند لکھا ہے جبکہ درست کند ہے۔ اس کی تائید اوپر کے بارھویں شعر سے بھی ہوتی ہے (ناشر)

نزول المسيح
۱۰۸ اور روز جزا اور بہشت اور دوزخ سب سچ ہے کیونکہ اگر چہ قصہ اور نقل کے طور پر تمام
اہل اسلام اس بات کو مانتے ہیں کہ خدا موجود ہے اور اس کا رسول برحق مگر یہ ایمان کوئی
یقینی بنیاد نہیں رکھتا اس لئے ایسے ضعیف ایمان کے ذریعہ سے یقینی رنگ کے آثار ظاہر
ہونا اور گناہ سے سچی نفرت کرنا غیر ممکن ہے اور بوجہ اس کے کہ اسلام پر تیرہ سو برس گذر
گئے تمام معجزات گزشتہ برنگ نقول اور قصص ہو گئے ہیں اور قرآن شریف اگر چہ عظیم
الشان معجزہ ہے مگر ایک کامل کے وجود کو چاہتا ہے کہ جو قرآن کے اعجازی جواہر پر مطلع ہو اور
وہ اس تلوار کی طرح ہے جو درحقیقت بے نظیر ہے لیکن اپنا جو ہر دکھلانے میں ایک خاص
دست و بازو کی محتاج ہے۔ اس پر دلیل شاہد یہ آیت ہے کہ لَا يَمَسُّةَ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ
پس وہ نا پاکوں کے دلوں پر معجزہ کے طور پر اثر نہیں کر سکتا بجز اس کے کہ اس کا اثر
دکھلانے والا بھی قوم میں ایک موجود ہو اور وہ وہی ہوگا جس کو یقینی طور پر نبیوں کی طرح
خدا تعالیٰ کا مکالمہ اور مخاطبہ نصیب ہوگا ۔ غرض تمام برکات اور یقین کے حصول کا ذریعہ
خدا کا مکالمہ اور مخاطبہ ہے اور انسان کی یہ زندگی جو شکوک اور شبہات سے بھری ہوئی ہے
بجز مکالمات الہیہ کے سرچشمہ صافیہ کے یقین تک ہرگز نہیں پہنچ سکتی مگر خدا تعالیٰ کا وہ
مکالمہ یقین تک پہنچاتا ہے جو یقینی اور قطعی ہو جس پر ایک ملہم قسم کھا کر کہہ سکتا ہے کہ وہ اسی
رنگ کا مکالمہ ہے جس رنگ کا مکالمہ آدم سے ہوا اور پھر شیث سے ہوا اور پھر نوح سے ہوا
اور پھر ابراہیم سے اور پھر اسحاق سے اور پھر اسماعیل سے اور پھر یعقوب سے ہوا اور پھر
یوسف سے اور پھر چار سو برس کے بعد موسیٰ سے اور پھر یسوع بن نون سے ہوا اور پھر
داؤد سے ہوا اور سلیمان سے اور السیع نبی سے اور دانیال سے اور اسرائیلی سلسلہ کے آخر
میں عیسی بن مریم سے ہوا اور سب سے اتم اور اکمل طور پر حضرت محمد صلی اللہ علیہ وسلم
سے ہوا۔ لیکن اگر کوئی کلام یقین کے مرتبہ سے کمتر ہو تو وہ شیطانی کلام ہے نہ ربّانی۔
کیونکہ تم جانتے ہو کہ جب آفتاب طلوع کرتا ہے اور اپنی کرنیں زمین پر چھوڑتا ہے تو
اس کی روشنی ایسی صاف دنیا پر پڑتی ہے کہ کسی دیکھنے والے کو اس کے نکلنے میں شک
ا الواقعة : ٨٠

·

آج 10 میں سے 10 باقی