آئینہ کمالاتِ اسلام
حصہ 39
Urdu original from Ruhani Khazain, edition of the Ahmadiyya Muslim Jamaat.
اعينهم و يظنون ظن السوء و يكفرون۔ و قالوا كيف تواردت امة
على خطأ و كيف نظن انهم اخطأوا كلهم و انتم المصيبون۔ يا
حسرة عليهم لم لا يعلمون ان الله غالب على امره فاذا اراد ان يخبأ
شيئا فلا يفهمه الفهمون۔ و يقرء ون سننه في القرآن ثم يغفلون۔ ألا
يعلمون أن الله قد يخفى امرًا على المقربين من الأنبياء فهم باخفاء ه
يبتلون۔ و ما كان لأمة ان تسبق الانبياء في فهمها وما كان الله ان يترك
قوما بغير ابتلاء : أَحَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لَا يُفْتَنُونَ ۔
ان الله يبتلى كل أمة بانبائه الغيبية و قد ابتلي الفاروق
و امثاله أ انتم منهم تزيدون۔ ما لكم لا تخافون ابتلاء الله
و لا تخشون لعل نبأ نزول المسيح يكون فتنة لكم ما لكم لا تتقون۔
ترجمه: نرسد - چنانچه از جمله دقائق اسرارش تمثل ملائکه و جن است و از همین قبیل
حقیقت نزول مسیح است که فهم کنهش بر بسیاری از مردمان متعسر شده و غیر از غضب و
غیظ در فطرت انها نمی باشد و آنچه پرده از روئے این راز بر دارد کلام خدا وندست
جل اسمه - در قرآن کریم نگاه بکنید و درین اقوال خداوندی تد بر بفرمائید که
میفر ماید ۔ آ ہن را نازل کردیم ۔ اے بنی آدم لباس را بجهت شما نازل کردیم ۔
و انعام را نازل کردیم و بر قدر معلوم تنزیل میکنیم - وهمچنین در آیات دیگر نگاه بکنید ۔
و بر شما پوشیده نیست که این اشیائے مذکوره از آسمان نازل نمی شود بلکه حدوث و تکون
انها در زمین صورت می بندد و هم چنین از امعان نظر در کتاب الله بر شما واضح شود
که حقیقت نزول مسیح هم از این اقسام نزول است ۔ و نمی شود که در کتاب الله
العنكبوت :
۲۵۲ أ انتم اسلم فهما من الذين خلوا من قبل ام لكم براءة من فتن الله ما لكم
لا تتفكرون۔ و قد مضت ابتلاءات قبل هذا فطوبى لقوم يفتحون الابصار
و يعتبرون۔ و قالوا كيف نؤمن بهذا المسيح و قد بشر لنا أنه ينزل عند
منارة دمشق و انه يقتل الدجال ويحارب الاعداء فهم يهزمون ۔
وكذالك ينتضون حججا مغشوشة و لقد ضل فهمهم فهم مخطئون۔
ألا يعلمون أن المسيح الموعود يضع الحرب ألا يقرء ون الصحيح
للبخارى أو ينسون۔ و من اين نبوا ان المسيح ينزل بدمشق التي هي
قاعدة الشام و بأى دليل يوقنون ۔ أ سار معهم رسول الله صلى الله عليه
وسلم الى دمشق و اراهم منارة و موضع نزول او اراهم صورتها في
ترجمه : اختلاف را دخل و در معارفش تناقض را مجال باشد ۔ وقول جامع کہ ہادی براه
صواب و فاصل و حاکم در میان ما و قوم ما باشد در این باب آیتے جلیله از سوره
الطارق است که آن را از را دیگر بیاد میدهد کہ اہل ہوا از ان غافل شده اند و آن این
است وَ السَّمَاءِ ذَاتِ الرَّجْعِ وَالْأَرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ الآيه عزیزان
بدانید که این آیات بحر مواجه از اسرار است که فکری از افکار احاطه بران نہ
کرده و پروردگار من مرا بفهم آن اختصاص بخشیده - تفصیل این اجمال آنکه حق
تعالی از ان باین معنی اشاره میفرماید که آسمان مجموعه مؤثرات است و زمین
مجموعه متاثرات - باین معنی که از آسمان امر نازل میشود و زمین آنرا تلقی بقبول
می کند ۔ در این اشارت است با این که همه آنچه در آسمان می باشند از شمس و قمر و نجوم و
ل الطارق : ۱۲-۱۳
شقة من قرطاس فهم يعرفونها و لا ينكرون۔ او هي مصر افضل من ۳۵۷)
الحرمين ولها فضيلة على قرى اخرى و يسكن فيها الطيبون۔ وما
يغرنّهم ما جاء فی احادیث نبينا صلى الله عليه وسلم لفظ دمشق فان له
مفهوما عاما و هو مشتمل على معان كما يعرفها العارفون۔ فمنها اسم
البلدة و منها اسم سيد قوم من نسل كنعان و منها ناقة و جمل و منها
رجل سريع العمل باليدين و منها معان أخرى فما الحق الخاص
للمعنى الذي يصرون عليه و عن غيره يعرضون۔ و كذالك لفظ المنارة
التي جاء في الحديث فانه یعنی به موضع نور و قد يطلق على علم يهتدى
به فهذه اشارة إلى أن المسيح الآتي يعرف بأنوار تسبق دعواه
ترجمه: ملائکه و ارواح رسولان مقدس و انبیاء و صدیقان و دیگر مومنان ۔
بر عایت مناسبتها که حکمت قدسیہ اقتضائے آن فرموده اثر خود بر زمین القا
می کنند - پس آسمان از نزول و رجع با قسام غیر متناہیه توجه بزمین می کند و همچنان
زمین از ان با قسام بیحد وعد الصداع و ایوا می پذیرد - چنانچه از اقسام نتائج این
رجع و صدع آن چیز هاست که در طبقات زمین پیدا می شود مثل زر وسیم و آهن و
جواہرات نفیسہ وغیر ہا ۔ و از این اقسام است زروع و اشجار و نباتات و اثمار و
عیون و انہار وغیر ہا۔ و ازین اقسام است شتر و خر و اسپ و هر دا به که بر زمین
رفتار دارد و هر پرنده که در هوا می پرد ۔ واز این اقسام است انسان که آفرینش او
با حسن تقویم شده و تاج فضیلت و شرف بر ہمہ کا ئنات چہرہ آرائی حال او آمدہ ۔
۴۵۸ فهي تكون له كعلم به يهتدون۔ ونظيره في القرآن قوله تعالى :
وَدَاعِيًا إِلَى اللهِ بِإِذْنِهِ وَسِرَاجًا مُنِيرًا - - فكما أن السراج يعرف بانارته
كذالك المسيح يعرف بمنارته۔ وما ثبت وجود منارة في شرقي
دمشق على عهد رسول الله صلى الله عليه وسلم و ما أومأ اليه اذا لارتاب
المبطلون۔ بل هي استعارات مسنونات يعرفها الذين أوتوا العلم وما يجادل
فيها الا الظالمون۔ افلا يدبرون سنن الله أم جاء هم مالم يأت من قبل فهم له
منكرون۔ و أى سركان في تخصيص بلدة دمشق و منارتها فبينوا لنا ان
كنتم تتبعون أسرار الله و لا تلحدون۔ أتعجبون من هذه الاستعارة و لا
تعلمون ان الاستعارات حلل كلام الانبياء فهم في حلل ينطقون۔
ترجمه و از این اقسام است وحی و نبوت و رسالت وعقل و فطانت و
شرافت و نجابت و سفاہت و بلا ہت وجهل وحمق و رذالت و ترک حیا ۔
وازین اقسام است نزول ارواح انبیاء و رسل بطور نزول انعکاسی بر ہر کسے کہ
در خلق وصدق وصفا منا سبت و مشابہت با جو ہر وفطرت و خلقت ایشان دارد ۔
وازین جا هویدا شد که تا ثیرات نجوم ثابت و متحقق است و غیر از شخص نبی بلید
که نظر در قرآن نمی کند و نا بینا وار آماده بر مجادله میشود در این معنی شک نمی آرد ۔
و این رجع و صدع در آسمان و زمین از وقتے کہ خدا انها را آفرید و
گفت طوعا بیائید یا کر ہا ہر دو در جواب گفتند طوعا حاضر می شویم و از دل
فرمان تراکمر بسته ایم ۔
ل الاحزاب : ۴۷
اذكروا قول ابراهيم عليه السلام اعنى قوله غَيّر عَتَبَةَ بابك ثم انظروا ﴿۴۵۹
الى اسماعيل عليه السلام كيف فهم اشارة أبيه أفهم من العتبة عتبة أو
زوجته فتفكروا أيها المسلمون۔ وانظروا الى الفاروق رضي الله عنه
كيف فهم من كسر الباب موته لا كسر الباب حقيقةً و ان شئتم فاقرء وا
حديث حذيفة في الصحيح للبخارى لعلكم تهتدون۔ و قالوا ان المسيح
الموعود لا يجيء الا في وقت خروج الدجال و خروج ياجوج و ماجوج
وما نرى احدا منهم خارجا فكيف يجوز ان يستقدم المسيح و هم
يستأخرون۔ اما الجواب فاعلموا أرشدكم الله تعالى ان هذان لاسمان لقوم
تفرق شعبهم في زماننا هذا آخر الزمان و هم في وصف متشاركون۔ وهم
ترجمہ : جاری و ساری بوده است - چنانچه آسمان بسوئے زمین بر مثال
نر با ماده میل و رغبت میداشته است -
و اختیا ر رب کریم لفظ رجع را برائے آسمان وصدع را برائے زمین مشعر باین
معنی است که این هر دو همچو ذکور و اناث پیوسته با هم مجتمع میشده و با هم مصالحت کلی
میداشته اند - چنانچه تاثیرات آسمان متصلاً نازل شود و همچنان زمین در کنار قبولش
جاد ہو ۔ و این سلسله دور یہ برائے یک چشم زدن انقطاع نیابد - واگر چنان نبود
البته نظام عالم را تار و پود از هم گسیخته بود حق تعالی قبل از این آیت فرمود
إِنَّهُ عَلَى رَجْعِهِ لَقَادِرُ و بعد از ان گفت وَالسَّمَاءِ ذَاتِ الرَّجْعِ ۔
در بهم آوردن ذکر این دو رجع ایماء و اشارت بدان میکند که در هنگام بعث
ل الطارق : 9
الطارق : ١٢
۳۶۰ قوم الروس وقوم البراطنة و إخوانهم و الدجال فيهم فيج قسيسين و
دعاة الانجيل الذين يخلطون الباطل بالحق ويدجلون۔ و اعتدى لهم
الهند متكأ و حقت كلمة نبينا صلى الله عليه وسلم انهم يخرجون من
بلاد المشرق فهم من مشرق الهند خارجون۔ و لو كان الدجال غير
ما قلنا و كذالك كان قوم يأجوج و مأجوج غير هذا القوم للزم
الاختلاف و التناقض في كلام نبي الله صلى الله عليه وسلم و ایم الله
ان كلام نبينا منزه عن ذالك ولكنكم انتم عن الحق مبعدون۔ ألا
تقرءون في أصح الكتب بعد كتاب الله أن المسيح يكسر
الصليب ففى هذا اشارة بينة الى أن المسيح يأتي في وقت قوم يعظمون
ترجمہ : بعد الموت حق تعالی بر اعادة انسان قدرت دارد بر نیجے کہ ارواح
مقدسین را برنگ اعاده انعکاسیه از آسمان که ذات الرجع است بسوئے
زمین که ذات الصدع ست با زمیفرستند و این نکته عظیمه و لطیفه است محکمش
بگیر کہ ہدایت یا بی ۔ بدانید اے عزیز ان کہ حقیقت نزول مسیح همین بوده ولے
حق تعالیٰ استعارات و ما خذش را دقیق و غامض گردانید بجهت اینکه امر مقدر
را قضاء و ایفا کند ۔
مخفی نماند که حق تعالی در وقت اخبار غیب از پیرا یہ ہائے مختلف کار میگیرد۔
گا ہے بالفاظے کہ حقائق مقصوده را تصریح و توضیح کند بیان آن اخبار میفر ماید و همه
جوانب و اطرافش آشکار و روشن می نماید و وقتے بہت اخفائے آن وابتلائے
الصليب الا تفهمون۔ و قد تبين انهم اعداء الحق و في اهوائهم يعمهون ۔ ٢٦١
وقد تبين انهم ملكوا مشارق الارض ومغاربها و من كل حدب
ينسلون۔ و قد تبيّنت خياناتهم في الدين و فتنهم في الشريعة و في كل ما
يصنعون۔ اترون لدجالكم المفروض في اذهانكم سعة موطئ قدم في
الارض ما دام فيها هؤلاء۔ فالعجب من عقلكم من این تنحتون دجالا
غير علماء هذا القوم و على اى ارض إيّاه تسلّطون ۔ الا تعلمون ان
المسيح لا يجيء إلا في وقت عبدة الصليب فأني توفكون۔ ألا ترون ان
الله تعالی مكّن هذه الاقوام في أكثر الأرض و أرسل السماء عليهم
مدرارا و آتاهم من كل شيء سببا و اعانهم في كل ما يكسبون۔ فكيف
ترجمه: مردمان بزبان تجوز و استعاره سخن می گوید و عادتش بر همین منوال جاری
است که در واقعاتی که اخفاء و کتمانش مقصود با شد اخفاء و کتم اختیار میکند و ہوائے
می انگیزد که آرائی مردم را با طراف دیگر میل و جنبش بد ہد ۔ و د و در بعضی اوقات
چون میخواهد صورت نفس واقعہ را پوشیده دارد گا ہے باین طور رفتار میکند که در آن
مواضع واقعه کبیره را صغیرہ و مہو نہ وا می نماید و واقعه صغیره مسنونه را کبیره و
نادره و واقعه مبشره را مخوفه و مخوفه را مبشره - این چهار گونه واقعات از عادت
خداوندی بوده است که بهمین نسق جاری بوده و خواهد ماند ۔
اکنون واقعه کبیره عظیمه که خدا تعالیٰ صغیره اش خواست و ا نماید نظیرش در قرآن
کریم واقعه بدرست - باین معنی کہ خدا تعالیٰ دشمنان اسلام را بهنگام بدر در منام
۳۷۲) يمكن معهم غيرهم الذي تظنون انه يملك الأرض كلها يا عجبا لفهمكم
أ أنتم مستيقظون أم نائمون۔ أنسيتم انكم قد اقررتم ان المسيح ياتي
لكسر الصليب فاذا كان الدجال محيطًا على الارض كلها فاني يكون من
الصليب و ملوكه أثر معه ألا تعقلون۔ ألا تعلمون ان هذان نقيضان فكيف
يجتمعان في وقت واحد ايها الغافلون۔ و ان زعمتم ان الدجال يكون قاهرا
فوق ارض الله كلها غير الحرمين فأى مكان يبقى لغلبة الصليب و اهل
الصليب أ أنتم تثبتونه أو تشهدون ما لكم لا تفهمون التناقض و أفضى
بعض أقوالكم الى بعض يخالفها و دجلتم في اقوال رسول الله (صلى الله
عليه وسلم) ثم أنتم على صدقكم تحلفون۔ و تُضِلُّون الذين ضعفوا
ترجمہ: رسول خود ( علیہ الصلوۃ و السلام ) قلیل وانمود بجهت اینکه ترس و
بیم از دل مسلمانان دور و قضائے ارادہ خود کند و اما واقعه که خدا تعالیٰ
خواست کبیره نادره اش و ا نماید نظیرش در قرآن بشارت مدد ملائکه است
در حرب بدر تا مومنین را خنکی دیده میسر آید و خوف در دل ایشان جانگیرد ۔
تفصیلش اینکه حق تعالی مومنین را وعده و بشارت بداد که امداد ایشان
بواسطه پنج ہزار فرشتگان خواهد نمود و این عدد کثیر بجهت ایشان از غرض
بشارت بود ۔ زیرا که یک تن از فرشتگان بر زیر و زبر کردن همه زمین
قدرت دارد ۔ بنابران حاجت به پنجاه بلکه به پنج هم نبود ۔ لیکن حق تعالیٰ
خواست که ایشان را نصرت عظیمه بگماند - لا جرم لفظی را اختیار کرد که از
ظاہرش کثرت مدد گاران مفہوم شود ۔ ولے بحقیقت معنی اش بود آنچه
قلبا و لبا و عقلا و تزينون باطلكم في أعينهم و تزيدون على أقوال الله (۴۶۳)
و رسوله و تنقصون۔ لن تستطيعوا ان ترفعوا هذه الاختلافات او
توفّقوا وتطبقوا و لو حرصتم ولو كان بعضكم لبعض ظهيرا فلا
تميلوا كل الميل الى الباطل و أنتم تعلمون و ان تقبلوا الحق و تتقوا
فان الله يتوب عليكم و يغفر لكم ما قد سلف فليتدبر اهل الحديث في
هذا و من لم يهتد بعد ما هدى فأولئك هم الفاسقون۔ أيها الناس قد
جاءت علامات آخر الزمان فلم في مجيء المسيح تشكون۔ تعالوا
أتل عليكم بعضها لعلكم ترشدون۔ فمنها أن نار الفتن و الضلالات قد
حشرت الناس من المشرق الى المغرب و في ذالك ذكرى لقوم
يتقون۔ و أتى الابليس من بين ايدى الناس و من خلفهم و عن
ترجمه : بود چنانچه بعد از فتح بدر مومنان را آگاه فرمود که این بشارت محمول بر
ظاہر الفاظ نبود بلکه مؤوّل بتا ویلی بود که در علم خدا مکنون بوده و این همہ بہت
آن بود که دل ایشان از این بشارت مطمئن و حسن ظن و امید ایشان بمولائے
کریم زیاد بشود ۔
اما واقعه مبشره که حق تعالی خواست آنرا مخوفه وا نماید نظیرش در قرآن حمید
واقعہ رویائے ابراہیم است ( علی نبینا وعلیہ الصلوۃ والسلام ) کہ حق تعالیٰ چون
خواست که او را از فضل بنواز و در مدارج قربش زیادت فرماید و او را بشرف
خلت مشرف سازد او را در خواب بطریق تمثل چنان وانمود که او بجهت تقرب
بخدا پسر عزیز خود را ذبح می کند و تا ویلش جز ذبح گوسپند نبود ۔ لیکن حضرت
۳۷۳ شمائلهم وأُبسلوا بما كسبوا وما عصم من فتنة الله الا من رحم
و حال بينهم و بين ايمانهم موج الضلالات فهم مغرقون۔ و كثير
منهم ازدادوا كفرا و عداوة بعد ما ارتدوا و اعتدوا فيما يفترون۔
و جاهدوا حق جهادهم ان يطفئوا نور الاسلام فما اسطاعوا ان يضروه
وما استطاعوا ان يظهروه ولمسوا كتاب الله فوجدوه ملئت حججا
بينة ونورا فرجعوا و هم خائبون ۔ و انه لكبير في اعين الذين
يجادلون ظلما و علوا ولكن الظالمين لا يخافون الله ولا يتركون
دنياهم ولا يتقون۔ و ذهب الله بنور قلوبهم و بصارة اعينهم بما فسقوا
وتركهم في ظلمات فهم لا يبصرون۔ قلوبهم غلف و اعينهم كالمرايا
التي ما بقى صفاء فيها ولا يعلمون الا الأكل والشرب
ترجمہ : خلیل اللہ (علیہ السلام) از خوف ترک ظاہر مسارعت به اطاعت امرحق
تعالی و ذیح پسر فرمود و این واقعه چنان که دید مبنی بر ظاهرش نبود زیرا که اگر
چنین بودے البتہ جناب ابراہیم قادر بر ذبح پسر می شد ولے نہ شد - ظاهر شد که
تا ویل این واقعه بخلاف آن بود که حضرت خلیل فهمید - حقیقت آن است که بنده
چگو نہ فہمد چیزی را که خداوند تعالٰی اخفائے آن خواہد ۔ و معلوم است که
کذب رو یا در وحی انبیا ء ممتنع است - ازین جا ثابت شد که ذبح پسر در خواب
حضرت ابراہیم برسبیل استعاره و تجوز بود بجهت اینکه از وفور رحمت و کرم بقدر
ذائقه خونش بچشاند و خلق را اخلاص و طاعت او بمولائے خود بنماید ۔ و ہم بہت
اینکه او را در صدق و انقیاد و وفا بیازماید ۔ چنانچہ حضرت خلیل بے درنگ پسر را
و تركوا الله الوحيد و هم على اندادهم عاكفون۔ كثرت فتنتهم (۳۶۵
و زادت على المسلمين محنهم و كل يوم في ترعرع شجرتهم و في
تموج ريعهم و زيادتهم و تراء وا من كل صَقعة و في دنياهم يزيدون۔
و ترى الاسلام كقفة ما لها من ثمرة و أقفت دجاجته و ما بقى من
بيضة فليبك الباكون ضاعت الأمانة و موضعها و مُحِى اثر الديانة و
رفع شرجعها و وعد العلم و خلا العالمون و بقى العلماء كتنانين لا
يعلمون الديانة و لا الدين و الى الاهواء يأفدون والذين سموا انفسهم
مسلمين اكثرهم امام ربهم يفسقون۔ و يشربون الخمر و يزنون
و يظلمون الناس و في الشهادات يكذبون و ارتدعوا عن الطاعات
و لا يرفعون يدا الى الصدقات و الى المنكرات هم باسطون ۔
ترجمہ: بر روئے بخوابانید تا ذبخش کند ۔ اے رب من بر من بطفیل نبی خود و طفیل
ابراهیم با و فارحم بکن که او برکات تر ا معائنہ کر دو بخیر و خوبی فائز شد و در رنگ
این واقعه واقعه دجال است که آنرا مخوف و مهیب و پر از رعب نموده و امرش
با نتبا رسانیده اند و مراد و مقصود از ان غیر از سلسله که ملتم از ہمت ہائے دجالیہ
باشد نبودہ ۔ و بوئے از الوہیت و صفات الہی در ان نیست ۔ بلکہ در حقیقت
آن سلسله فتن و مکاید و دعوتہائے ضلالت بطور ابتلاء از پیش خداوند عز اسمه
میباشد و حاشا وکلا که یک شریک باری جل اسمه حادث شود و بر ملکوت آسمان
و زمین تصرف کند و بهشت و دوزخ و همه خزائن زمین با و باشد و ابر آسمان و
آب دریا و آفتاب فلک همه مطیع فرمان او گردند و زنده کند و میراند سبحانه
٢٦٦ و هذه الآفات كلها نزلت عليهم بعد ما نزلت علوم المغرب في
قلوبهم وحرية التنصر في بلادهم فهم اليهم يُحشرون۔ و هذا هو النبأ
الذي قد بينه رسول الله صلى الله عليه وسلم و أنتم تقرءونه في
صحيح البخارى او تسمعون۔ فانظروا الى فتن العلوم المغربية كيف
تحشر الاحداث الى المغرب وانظروا كيف صدق الله نبأ رسوله ايها
المومنون۔ واعلموا أن المراد من النار نار الفتن التي جاءت من
المغرب و أحرقت أثواب التقوى فتارة توعدت السفهاء من لهبها
و أخرى زينت في اعينهم نورها و راودتهم عن انفسهم فهم بها
مفتونون۔ فلا تفهموا من هذه الأنباء مدلولها الظاهر ولا تعرضوا عما
تشاهدون۔ واعلموا ان لكلمات رسول الله صلى الله عليه وسلم
ترجمہ : لا شريك له تقدس و تعالی ! حقیقت این است که این همه استعارات
لطیفه است که خبر از وجود قومی میدهد که در دنیا اقتدار و بلندی یا بند و از هر کرانه
زمین بتازند و در تصرف در آرند و آن قوم نصاری است که در تلبیس و عجائب
صنعت ها پیش دستیها نمودند و زمین را بیش از بیش آبادان کردند ۔ و اعمال ومکر ہائے
ایشان خوارق عادت و سحر کاری ها وا می نماید ۔ و خلق از ایجادات ونوادر انها در
حیرت فروماند و آخر بسیاری از ابلهان اسیر پنجه مکروز ورانها شدند - تلبیسات انها
همه زمین را فرو گرفت و نجاست و ناپاکی از آن بر روئے زمین شیوع یافت ۔ و
باطل را با حق آمیخته اند و مردم را بشرک وا باحت و دہریت میخوانند - چگونه ممکن باشد
که دجال از قوم یهود پیدا شود زیرا که طوق مسکنت و ذلت تا قیامت زیب