انجام آتھم
حصہ 13
Urdu original from Ruhani Khazain, edition of the Ahmadiyya Muslim Jamaat.
مكتوب احمد
و باركَ وَجَعَل أعداءه من الملعونين۔ اشهدوا أنا نتمسك
است خدا برو درودها فرستاد و برکت نازل کرد و بردشمنان او لعنت فرود آورد گواه باشید که ما
بكتاب الله القرآن، ونتبع أقوال رسول الله منبع الحق والعرفان، ونقبل
بکتاب الهی که قرآن شریف است پنجه می زنیم ۔ وسخنان رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم را که چشمه حق و معرفت است
ما انعقد عليه الإجماع بذلك الزمان، لا نزيد عليها ولا ننقص منها،
پیروی می کنیم و همه آن امور را قبول می کنیم که در آن زمانه با جماع صحابه صحیح قرار یافتند نه بران امور
وعليها نحيا وعليها نموت، وَمَن زاد على هذه الشريعة مثقال ذرة أو نقص
زیاده می کنیم و نه از آنها کم میسازیم و بر آنها زنده خواهیم ماند و بر آنها خواهیم مرد و ہر کہ بمقدار یک ذرہ برین شریعت
منها، أو كفر بعقيدة إجماعية، فعليه لعنة الله والملائكة والناس أجمعين۔
زیاده کرد یا کم نمود یا انکار عقیدہ اجماعیه کرد۔ پس بر ولعنت خدا ولعنت فرشتگان و همه آدمیان ست ۔
هذا اعتقادِى، وَهُو مَقصودى و مرادي ، و لا أخالف
و من
این اعتقاد من است و همین مقصود من است و مراد من۔
قومي في الأصول الإجماعية، وَمَا جئتُ بمحدثات كالفرق المبتدعة،
با قوم خود در اصول اجماعیه اختلافی ندارم و ہمچو بدعتیان چیز ہائے نو پیدا نیاورده ام ۔
بيد أني أُرسلت لتجديد الدين وإصلاح الأمة، على رأس هذه المائة، فأذكرهم
مگر این است که من برائے تازه کردن دین و اصلاح امت بر سر این صدی فرستاده شده ام - پس ایشان را
بعض ما نسوا من العلوم الحكميّة ۔ والواقعات الصَّحِيحَة الأصلية۔ وَجَعَلني
بعض آن امور از علوم حکمیه و واقعات صحیحه یادمی دهانم که آن را فراموش کرده بودند و مرا پروردگار من
ربی عیسی ابن مريم على طريق البروزات الروحانية لمصلحة أراد لنفع العامة،
بر طریق بروزات روحانیہ عیسی بن مریم گردانید ۔ برائے مصلحتے کہ بغرض افادہ مخلوقات
الده
مكتوب احمد
ولا تمام الحُجَّة على الكفرة الفجرة وليُكمل نَبَاه وليُنجِزَ وَعْدَه ويُتمّ كلمته يفحم قومًا مجرمين۔ ۱۴۵
ارادہ فرمود ۔ و نیز برائے اتمام حجت بر کافران و فاجران و نیز بدین غرض که تا پیشگوئی خود را بپایه کمال رساند و قوم مجرمان را ملزم کند
هَذَا دَعْوَاى وتلك دلائلى، وَلَن تجدوا زَيْضًا فِي دَعُوايَ وَمَسَائِلي،
این دعوی من است و آن دلائل من است و در دعوی و مسائل من هیچ کجی نیست
وإن كتابي هذا لبلاغ لِقَوم طالبين۔ ففكروا يا علماء القوم، وفتشوا الأمر
و این کتاب من برائے طالبان بلاغے است۔ پس اے علماء قوم فکر کنید ۔ و قبل از ملامت تفتیش امر
قبل اللوم۔ يَا عِباد الله اسمعوا واتقوا الله ثم اتقوا، وَإِنِّي بَلَغَتُ مَا أَمر بِهِ رَبِّي،
کنید ۔ اے بندگان خدا بشنوید و بترسید از خدا باز بترسید و من آنچه خدائے من حکم کر د رسانیدم
وما بقي الإخفاء۔ فاسمعى أيتها الأرض، واشهدى أيتها السماء۔
پس اے زمین بشنو واے آسمان گواه باش۔
وما أخشى الخلق ومكائدهم، وأتبع الحق ولا أتبع زوائدهم، وإني
و من از مخلوق ومکر ہائے ایشان نمی ترسم و پیروی حق میکنم و امور زائده ایشان را پیرو نیستم ۔ ومن بر
واثق بما وَعَدَ رَبِّي، وَهُو مَوئل كلِّ أَمَلى وأربى۔ إنّ الأرض والسماء تتغيران،
وعدہ رب خود اعتماد کلی دارم ۔ و اوجائے بازگشت ہر امید و حاجت من است - زمین و آسمان متبدل می شوند
والصيف والشتاء ينقلبان، ولكن لا يتغيّر قول الرَّحمن، ولا ينقلب مشيئته
و سرما و تابستان میگردند۔ مگر قول خدا تعالی تبدلی نمی یابد وخواسته او بمکر انسان منقلب
بمكر الإنسان، وإن مُحاربيه من الخاسرين أيها الناس لا تُعرضوا عن أيام الله
نه تواند شد و آنانکه با او جنگ میکنند از زیان کاران اندای مردمان از روز ہائے خدا و روشنی آن اعراض
وضيائها، ولا تغفلوا فحسرات بعد انقضائها، ولا تَغْلُوا وَلا تظلموا ولا تعتدوا
مکنید - و غافل مشوید که پس از گذشتن آن حسرتها خواهند ماند - وغلو مکنید و بر جفا کمر مبند ید و از حد مگذرید
مكتوب احمد
١٣٦ إن الله لا يُحبّ المعتدين۔ اتقوا الله يا معشر المسلمين والمسلمات، وإنما التقوى
که خدا آنا نرا دوست نمی دارد که از حد بیرون روند از خدا بترسیدای مردان مسلمان و زنان مسلمہ کہ تقوی برائے
لهذه الأيام والأوقات، وفكروا وقوموا فرادى فرادى، ثم فكروا كالأتقياء
همین روزها و وقتهاست و یک یک شده بایستید باز مثل پرہیز گاران فکر کنید ۔
لا كرجُلٍ عَادَى، واسألوا الله مبتهلين طالبين۔
نہ ہمچو شخصی که دشمنی می کند و از خدا بتضرع تمام بخواهید ۔
وكيف رضى عقلكم وإيمانكم، ودرايتكم وعرفانكم، بأوهام لا تجدون
و چگونه عقل شما و ایمان شما و دانش شما و عرفان شما بدان اوهام راضی میگردد که از آنها در
في كتاب الله أثرًا منها ؟ وتتركون طرق السلامة وتعرضون عنها، ولا تتبعون
کتاب اللہ اثرے و نشانے نیست و راه سلامتی را می گزارید و از ان کناره میکنید و اصل محکم را که
أصلًا مُحكَمًا بَيْنَ الوقوع، وتأخذون بأنيابكم صور مسائل الفروع، مع أنها
بين الوقوع است پیروی نمی کنید - وصورت مسائل فرعیه را بدندان می گیرید
با وجود یکه آن
في أنفسها مملوّة من الاختلافات والتناقضات، ثم لا يوجد تطابقها بالأصل الذي
مسائل درحد ذات خود از اختلافات و تناقضات پر هستند - باز تطابق آن فروع باصل یافته نمی شود
هولها كالأمهات، وأين التطابق بل يوجد كثير من التباين والمنافاة۔
کہ ہمچو امہات برائے فروع است و تطابق کجا بلکہ مبائن ست و منافات بکثرت موجود است
فانظروا كيف جمعتم فى عقائدكم من أنواع الشناعة والتناقض و
پس بنگرید که چگونه در عقائد خود انواع زشتی
تناقض و دروغ جمع کرده اید
الفرية، وأمدتم بجهلكم أعداء الملة وعداء الشريعة المقدسة، فهم يصولون
پس ایشان
و
و از نادانی خود دشمنان دین و ملت را مدد داده اید
على الحق مستهزئين ۔
بر حق می خندند ۔
مكتوب احمد
وأما السلف الصالحون فما كانوا كمثلكم في الاعتقادات، ولا في الخيالات
مگر سلف صالح در اعتقاد و خیال مثل شما نبودند۔
بل كانوا يُفوّضون إلى الله علم المخفيات، وكانوا متقين۔ وما كان جوابهم في هذه
بلکہ اوشان علم امور پنهانی را بسوئے خدا سپرد میکردند و پرهیزگار بودند و بوقت اعتراض
المسائل، عند اعتراض المعترض السائل، إلا تفويض الأمر المخفى إلى
جواب ایشان همین بود که ما این امر پنهان بخدا سپر د کنیم که خبیر و علیم است -
الله الخبير العليم۔ وكانوا يؤمنون إجمالا ويُفوّضون التفاصيل إلى الله
وایشان اجمالاً ایمان می آوردند و تفاصیل راسوئے خدا تعالی حواله میکردند
الحكيم۔ فلأجل ذالك ما بحثوا عن تناقضات هذه الأنباء ، وما أرادوا أن يتكلموا
پس از همین سبب است که از تناقضات این خبر ها بحثه نکرده اند و نخواستند که قبل وقوع
فيها قبل وقوعها خوفًا من جناح الزلة والاعتداء ، وقالوا نؤمن بها ولا ندخل
این پیشگوئیها در این کلام کنند از این اندیشه که مبادا بلغزش و تجاوز از حد مبتلائے گناہ شوند و گفتند که ما ایمان
فيها وما كانوا على أمر مصرين۔
بدین خبر ہائے غیب می آریم و درین با دخل نمی دهیم۔ غرض ہر چیزے اصرار نمی کردند ۔
ثم خلف من بعدهم خلف وفيج أعوج، أضاعوا وصاياهم
باز نا اهلان بعد ایشان آمدند که گروه کج طبع بودند وصیت بزرگان و طریقہائے اوشانرا
وسُبُلَهم، وبدأ فيهم التعلى والتموّج، فتكلموا في أنباء الغيب بغير علم مجترئين۔
ضائع کردند و در اوشان این عادت پیدا شد که بلندی می نمودند و موج می زدند پس
مكتوب احمد
۱۳۸ وبحثوا عن أمور ما كان لهم أن يبحثوا عنها ، فضلوا وأضلوا وكانوا قومًا عمين۔
در خبر ہائے غیب گفتگو با شروع کردند نه از بصیرت بلکه محض از دلیری و از ان امور بحث ها نمودند که هرگز مناسب نبود
أما ترى كيف نحتوا من عند أنفسهم نزول المسيح من السماء ؟ ولن تجد
که در آنها افتند - پس گمراه شدند و گمراه کردند و مردمان کور بودند - آیا نمی بینی که چگونه از طرف خود تراشیدند که مسیح از آسمان
لفظ السماء في ملفوظات خير الأنبياء ولا في كلم الأولين۔
نازل خواهد شد حالانکہ در تقریر آنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم لفظ آسمان هرگز نیست و نه در کلام پیشینیان ۔
وأما نفس النزول فهو حق ولا نجادلهم فيه، ولا نرده عليهم بل إنا نؤمن به
مگر لفظ نزول پس آن حق است و ما در این امر با اوشان مجادله نمی کنیم و نه این را برایشان رد کنیم بلکه بدان
كما يؤمنون وما نحن بمنكرين۔ وَلَيْسَ عندنا إلا تسليم في هذا الباب
ایمان می آریم - چنانکه ایشان ایمان می آرند و منکر نیستیم نیستیم ۔ و - - و درین مسئله نزد ما بجز تسلیم هیچ نیست ۔
ومن أنكر فقد كفر بما جاء في الآثار والكتاب، وإنه من الملحدين۔ بيد أننا نحمل
وہر کہ انکار کند پس او منکر حدیث و قرآن شد۔
مگر این است که ما
هذا النزول على أمر فيه أمنٌ مِنَ التناقضات، ونجاة من الاعتراضات، وهو النزول |
این نزول را برا مرے محمول میکنیم که در ان امن از تناقضات است و از اعتراضات نجات است و آن نزول
البروزي الذي قد جرت سُنّة الله عليه من زمن الأولين۔ فليس إنكارنا إلا من
بروزی است که سنت الهی بر آن رفته ۔ پس انکار ما صرف ازین امر است که مسیح بنفسه از آسمان
نزول المسيح بنفسه من السّماوات، فإنه يخالف سنن الله والبينات من الآيات، فإن القرآن
نازل شود۔
چرا که این عقیده سنت الله و بینات قرآن را مخالف افتاده
☆
فرض علينا أن نؤمن بوفاة المسيح ونحسبه من الأموات، فالقول بحياة المسيح
است زیرا که قرآن بر ما این فرض کرده است که ما بوفات مسیح ایمان آریم و او را از مردگان پنداریم - پس اعتقاد
نوٹ : جاء في بعض الاحاديث من رسول الله صلى الله عليه و سلم بالتصريح۔ ان عمره نصف عمر المسيح۔
قال صاحب الفتح هذا حديث صحيح و رجاله ثقات - منه
گفته که این حدیث صحیح است و ر جال آن ثقات اند منه
در بعض احادیث از رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم بتصریح آمده است که عمر آنحضرت از عمر مسیح نصف است - صاحب فتح البیان
مكتوب احمد
ورجوعه إلى دار الفانيات، يستلزم إنكار القرآن والمحكمات البينات، فلا يتكلم بمثل هذا ١٣٩
حیات صحیح و باز آمدن او در دنیا موجب انکار قرآن و حکمات آن ست ۔ پس ہم چنین کلام صرف کسانے خواهند کرد
إلا الذين هم غُلُفُ القلوب، وكالمحجوب وَمِن المعرضين ۔ أنترك لظنون واهية |
که دل شان در پرده است و مثل محجوبان هستند واز اعراض کنندگان ۔ آیا برائے گما نہائے واہیات
القرآن، وننبذ من أيدينا اليقين والعرفان، وترجع إلى أفسد القول مِن أصلحه،
قرآن را ترک کنیم - واز دست خود یقین و معرفت را بیندازیم - واز قول اصلح سوئے قول افسد رجوع کنیم
ونلحق أنفسنا بالجاهلين؟ ومَن يتدبّر آيات الله، وَلَا يُعمى عين تميزه من بيِّنات الله
و با نادانان خود را بیا میزیم و هر که در آیات خدا تعالی تدبر کند و چشم خود را از ملاحظه بینات کور نسازد
فلا بد له أن يؤمن بموت المسيح، ويقرّ بأن النزول على سبيل البروز الصريح،
پس او را ضرور است که بموت مسیح ایمان آرد و اقرار کند که نزول بطور بروز است نه بطور دیگر
ويُعرض عن الظالمين۔
و از ظالمان اعراض کند
أسمعتم قبل ذلِكَ رجلًا ذَهَبَ مِنَ الدنيا ثُم نَزَلَ بَعْدَ بُرهة من السماء ؟
آیا پیش زین شنیده اید که شخصے سوئے آسمان از دنیا برفت باز بعد از روز گاری از آسمان نازل شد
أتجدون نظيره في أحد من الأنبياء ؟ وَقَد سَمِعتم كيف أُولَ مِن قبل في نزول
آیا شما نظیر آن در احدی از انبیاء می یابید و شما شنیده اید که چگونه پیش زین در نزول الیاس
إلياس ، يا أولى الأبصار والقياس ۔ ورأيتم قومًا حملوا قصة نزول إيليا على ظواهرها،
تاویل کرده شد۔ اے صاحبان چشم و قیاس ۔ و شما قومی را دیده اید که قصه نزول ایلیا را بر ظواهر آن حمل کردند ۔
وكفروا المسيح بخُبث النفس وأباهِرِها ، وَضُرِبَتْ عَلَيهم الذلة والمسكنة وجعلوا من الملعونين۔
و از وجہ حبث نفس و پر ہائی آن مسیح را کافر قرار دادند و برایشان ذلت و مسکنت انداخته شد و از ملعونان
مكتوب احمد
۱۵۰ وإن كنتم لا تؤمِنُون بموت عيسى يا معشر الإخوان، وترفعونه حيًّا إلى
گردانیده شدند و اگر شما اے برادران بموت عیسی علیہ السلام ایمان نمی آرید و او را زنده سوئے
عرش الرحمن، فما أمنتم بكتاب الله الفرقان، فانظروا من أحق بالأمن
عرش رحمن می بردارید - پس شما بکتاب الهی که فرقان است ایمان نیاورده اید پس بنگرید که کدام کس از ما با من و امان
والأمان، ومن اتبع ظنونًا وترك سُبل الإيقان۔ ثم أنتم تُكفرون المسلمين
زیادہ تر حق دارد و کدام کس گمانها را پیروی کرد و راه یقین را بگذاشت بازشما مسلمانان را کافر قرار می دهید
وتكذبون الصادقين، وتطيلون الألسنة على أهل الحق واليقين۔ أكان هذا
و صادقان را کاذب می انگارید و بر اہل حق و یقین زبانها دراز می کنید - آیا این طریق پرہیز گاری
طريق التقوى والمتقين؟
وراہ پر ہیز گاران است ۔
وَقَدْ سَمِعتم أنا قائلون بنزول المسيح، والمقرون به بالبيان الصريح، و
و شما شنیده اید که ما بنزول مسیح قائل هستیم و با بیان صریح اقرار می داریم و این
إنه حق واجب ولا ينبغى لنا ولا لأَحَدٍ أَن يُعرض عنه كَالمُفسدين، أو يمتعض مِنْ
حق واجب است نه مارا شاید ونه شما را که از ان اعراض کنیم یا درباره قبول آن
قبوله كالمتكبرين۔ فإنه لا يُعرض عن الحق إلا ظالم معتد خلاب، أو فاسق مُزوّر
مثل متکبران خشمنا کی ظاہر کنیم - چرا که از حق همان کس اعراض می کند که ظالمی تجاوز کننده از حد باشد و فریب
كذَّاب، ويُعرَف بقبوله قلب توّاب۔ فالآن انظروا ! أنحن نعرض عَنِ القبول أو
دهنده و فاسق و سخن آراینده و کذاب بود و بقبول حق شناخته می شود که این دل سوئے حق گردنده است پس
کنتم معرضين؟ أتظنون أنّ المسيح ابن مريم سيرجع إلى الأرض من السماء ؟ ولا تجدون
اکنون بنگرید آیا ما از حق کناره می کنیم یا شما کناره می کنید - آیا گمان سے دارید کہ حضرت عیسی علیہ السلام بسوئے
مكتوب احمد
لفظ الرجوع في كلم سيّد الرسل وأفضل الأنبياء ۔ أ ألهمتم بهذا أو تنحتون (۱۵۱)
زمین از آسمان رجوع خواهد کرد۔ حالانکہ لفظ رجوع در کلمات آنحضرت صلی اللہ علیہ وسلم نمی یابید - آیا این
لفظ الرجوع من عند أنفسكم كالخائنين؟
شما را الهام شده است یا لفظ رجوع از طرف خود مثل خیانت پیشگان می تراشید ۔
وَمِنَ المَعلُوم أن هذا هو اللفظ الخاص الذي يُستعمل لرجل يأتي |
و این معلوم است که همین یک لفظ است که برائے کسا نے مستعمل می شود که بعد از
بعد الذهاب، ويتوجه مِنَ السَّفر إلى الإياب، فهذا أبعد من أبلغ الخلق وإمام الأنبياء،
رفتن با ز می آیند
پس این امر از فصیح ترین خلائق و امام الانبیاء بسیار دور
أن يترك ههنا لفظ الرجوع ويستعمل لفظ النزول ولا يتكلم كالفصحاء والبلغاء ، فلا
است که اینجا لفظ رجوع را ترک کند و بجائے آن لفظ نزول استعمال کند و همچو فصیحان و بلیغان تکلم نفر ماید
تنظروا كلامي هذا بنظر الاستغناء ، ولا تنبذوه وراء ظهور كم كأهل الكبر والمراء،
پس این کلام مرا بنظر استغنا مبینید و آنرا مثل متکبران پس پشت میندازید
بل فكروا كل الفكر بجميع قوة الدهاء ، فإنّ هذا أمر جليل الخطب عظيم القدر
بلکہ تما متر دانش کامل فکر کنید - چرا که این امر در حضرت خدا تعالیٰ عظیم الشان است و قبول کردن
في حضرة الكبرياء ، وقبوله بركة، وتسليمه فطنة وسعادة، وردُّه بلاء على أهله المخذولين۔
آن برکت است و تسلیم آن دانائی و سعادت است - ورد آن براہل مخذول آن بلائے است ۔
وَمِنَ العُلماء من يقول إن لفظ التوفّى قد يجيء في لسان العرب بمعنى
و بعض از علماء میگویند که لفظ توفی در زبان عرب گاہے بمعنی استیفا می آید
الاستيفاء ، وهو المراد ههنا في كلام حضرة الكبرياء ، وَإِذا طُلِبَ مِنهم السند فَلا
و همین معنی در قرآن شریف اینجا مراد است و هرگاه ازین علماء مطالبه سند کرده شود
مكتوب احمد
۱۵۲ يأتون بسند من الشعراء ، وقد كفروا بمعنى بَيَّنَه خاتم الأنبياء ، وَمَا أتوا بمعنى
پس پیچ سندی از شعراء عرب نمی آرند و ایشان انکار آن معنی کرده اند که رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم بیان فرمود باز چنان
أبلغ منه عند الفُصحاء ، وَمَا أثبتوا دعواهم بل نَطَقُوا كالعامهين ۔
معنی پیش نکردند که از معنی رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم نز د فصحاء ابلغ باشد ۔ بلکہ ہمچو سرگشتگان کلام کردند -
وَمَا أُعطوا وُسْعَةً فى هذا اللسان، ولا يعلمون إلا الحقد الذي هو تراثهم
و در زبان عربی ایشان را پیچ وسعتی نداده شد و چیزی نمی دانند بجز آن کینه که آن ورثه قدیمه
من قديم الزمان۔ فَيَا حَسُرة عليهم ما لهم من معرفة في العربية، وليس عندهم
ایشان است پس حسرت بریشان که در علم زبان عربی پیچ معرفت نمی دارند و دارند و نزدشان بجز دعوی ہائے
من غير الدعاوى الواهية، ومع ذلك لا يتناهون من القيل والقال، ولا يتركون
بیہودہ چیزی نیست۔ و با وجود این جهالتها از قیل و قال باز نمی مانند و نزاع خود را
نزاعهم بل يتصدون لهذا النضال، ويقومون مع الجهل المحكم للجدال، وكذلك
نمی گزارند بلکه در این کارزار برائے تیراندازی پیش قدمی ها می کنند و با وجود جہل محکم خود برائے پریکارمی خیزند و همچنین اینجا
هتكوا أستارهم بأيديهم في هذا المقام، بما كانوا غافلين من موارد الكلام۔ سكتو ال
پردہ ہائے خود بدستہائے خود بدریدند۔ چرا که از موارد کلام غافل بودند از بیان ہزار امر حق ساکت
ألفا، ونطقوا خلفًا، وَمَا نبسوا بكلمة حكمية كالعاقلين۔ وأرأوا أنفسهم كمخاض،
ماندند و چون سخنی بر زبان براندند بخطائے فاحش براندند و هیچ کلمه حکمت چون دانشمندان از زبان شان
وظهروا كخَلِفَة ، ثم إذا حان النتاج فما ولدوا إلا فأرة، أو أشوَهَ وأَصْغَرَ مِن فويسقة۔
بیرون نیامد - ونفوس خود را همچو آن شتران بنمودند که آبستنی باشند و همچونا قه آبستنی ظاهر شدند - باز چون ایام وضع حمل
هذا علمهم، وأفسد منها عمل تلك العالمين۔ يأمرون الناس بالبر وينسون أنفسهم،
قریب رسیدند ۔ پس موشے یا زشت تر و خوردتر از موشی بچه دادند ۔ این علم ایشان است و عمل این عالمان از علم
مكتوب احمد
وَيَقُولُون ما لا يفعلون۔ وإذا جُعِلوا حَكَمًا فلا يُقسطون، ويُحبّون أن يُحمدوا بما لا يعملوا (۱۵۳)
فاسدتر است مردم را برائے نیکوئی میفرمایند و خویشتن را فراموش میکنند و مردم را میگویند که این کنید و آن کنید
وإذا صلوا فصلوا مرائين۔ ويغتابون في المساجد ويأكلون لحم إخوانهم المسلمين، إِلَّا
و خود نمی کنند و چون حاکم مقرر کرده شوند - پس طریق انصاف نگه نمی دارند و میخواهند که بدان خوبیها تعریف کرده
قليل من الخاشعين۔
شوند که در ایشان یافته نمی شود و چون نماز می خوانند پس بریا کاری نماز میخوانند و در مساجد غیبت مسلمانان میکنند
وأما لفظ التوفي الذي يُفتشونه في اللسان العربية، فاعلم أنه لا يُستعمل حقيقةً
و گوشت برادران مومن میخورند - اما لفظ توفی که تفتیش آن در زبان عربی می کنند۔ پس بدان که این لفظ بطور حقیقت
إلا للإماتة في هذه اللهجة، سيّما إذا كان فاعله الله والمفعولُ رَجُلًا أو مِنَ النسوة،
صرف بمعنی میرا نیدن استعمال می یابد بالخصوص چون فاعل او خدا و مفعول انسان از مردان یا زنان باشد
فلا يأتي إلا بمعنى قبض الروح والإماتة وما ترى خلاف ذالك في كتب اللغة والأدبية۔ و
پس در این صورت هرگز بجز معنی قبض روح و میرانیدن بمعنی دیگر نمی آید و در کتب لغت و ادب هرگز مخالف
من فتش لغات العرب، وأنضى إليها ركاب الطلب، لن يجد هذا اللفظ في مثل هذه
این نخواهید یافت و هر که تفتیش لغات عرب کند و شتران جستجو برائے آن لاغر گرداند او هرگز این لفظ را در مثل این
المقامات إلا بمعنى الإماتة والإهلاك من الله ربّ الكائنات۔ وقد ذُكر هذا اللفظ مرارًا في القرآن،
مقامات بجز معنی میرانیدن نخواهد یافت و این لفظ بارها در قرآن شریف ذکر کرده شده است و
ووضعه الله في مواضع الإماتة وأقامه مقامها في البيان۔ وَالسِّرُّ في ذلك أن لفظ التوفى يقتضى
خدا تعالی این لفظ را در مقام میرا نیدن استعمال کرده است۔ و قائم مقام لفظ امانت گردانیده و آنرا ترک
وجود شيء بعد الممات، فهذا رد على الذين لا يعتقدون ببقاء الأرواح بعد الوفاة، فإن لفظ |
کردن و این را اختیار کردن برائی این حکمت است که لفظ تو فی بعد میرانیدن وجودی را میخواهد که باقی ماند و درین
اولد
مكتوب احمد
۱۵۴ التوفى يؤخذ من الاستيفاء ، وفيه إشارة إلى أخذ شيء بعد الإماتة والإفناء ، والأخذُ
رود کسانی ست که دهر یه هستند و بعد از مردن قائل بقاء ارواح نیستند - چرا که لفظ توفی از لفظ استیفا ماخوذ است و درین
يدل على البقاء ، فإن المعدوم لا يؤخذ ولا يليق بالأخذ والاقتناء۔ وهذا من العلوم
اشارہ بسوئے این معنی است که بعد از میرانیدن چیزی در دست با قیمانده است و آنچه بدست آید آن چیز موجود ہے
الحكمية القرآنية، فإنه رجع القوم إلى لسانهم المباركة الإلهامية، ليعلموا أن
باشد نه معدوم چرا که معدوم این لیاقت ندارد که او را گرفته شود یا جمع داشته آید زیرا که معدوم چیزی نیست و این امر از
الأرواح باقية والمعاد حقّ، ولينتهوا من عقائد الدهريين والطبيعين۔
علوم حکمیه قرآنیه است چرا که قرآن قوم عرب را بسوئے زبان شان کہ مبارک والہامی اس است توجه داد تا بدانند که ارواح
فلما كان الغرض من استعمال هذا اللفظ صَرُفَ القلوب إلى بقاء الأرواح
باقی خواهند ماند و معاد حق است و تا که از عقائد دہر یہ وطبعیه باز مانند پس چونکہ غرض از استعمال این لفظ همین بود که
فمعنى التوفى إماتة مع إبقاء الروح، فخُذ الحق واتق طرق الجناح۔ ولا يجادل في هذا
تا دلہا را بسوئے بقاء ارواح توجہ دہانیده شود۔ پس ازین سبب معنی توفی میرانیدن مع باقی داشتن روح است۔
لما كان الملحوظ في معنى التوفي مفهوم الامانة مع الابقاء، فلأجل ذلك
هر گاه که ملحوظ در معنی توفی میرانیدن مع باقی داشتن روح بود پس برائے ہمین سبب این
☆
لا يستعمل هذا اللفظ في غير الانسان، بل يستعمل في غيره لفظ الاماتة والاهلاك
لفظ در غیر انسان مستعمل نمی شود بلکه در غیر انسان لفظ امانت و اہلاک وافتاء استعمال می یابد - مثلاً
والافناء۔ مثلا لا يقال توفى الله الحمار، أو القنفذ والافعى والفأر، فان
این نمی گویند که خدا تعالیٰ فلان خر را وفات داد یا سنگ پشت یا مار یا موش را متوفی کرد چرا که
ارواحها ليست بباقية كأرواح الآدميين۔
ارواح این چیز ها مثل ارواح آدمیان باقی نخواهند ماند۔
مكتوب احمد
إلا الجاهل الذى لا يعلم العربية، أو المتجاهل الذي يُغرى من خبثه العامةَ ۔ وَمَن ۱۵۵
پس حق را بگیر و از راہ ہائے گناہ پر ہیز ۔ و پیچ کس در ین بارہ بجز جاہلے کہ عربی نداند خصومت نخواهد کرد۔ یا
انتصب لإزراء هذا الكلام، وقام للتكذيب والإفحام، فعليه أن يعرض في هذا
کسیکه دانسته خود را جاهل نماید و مردم را از خباثت خود بر انگیز د۔ و ہر کہ برائے عیب گیری این کلام بایستد و برائے
الباب شعرًا من أشعار الجاهلية، أو كلامًا من كلم فصحاء هذه الملة
تکذیب و لا جواب کردن قائم شود ۔ پس بذمه این خصومت کننده است که بتا ئید دعوی خود شعری از اشعار
وإن لم يفعلوا، ولن يفعلوا ، وَلَم ينتهوا من الشرارة، فقد جمعوا لعنتين
جاہلیت پیش کند ۔ یا کلامی از کلمات فصحاء این ملت بنماید و اگر این مردم چنین نکنند و هرگز نخواهند کردونه از
الأنفسهم بشامة النفس الأمارة۔ اللعنة الأولى أنهم ما صدقوا قول خير البرية
شرارت باز آمدند پس برائے نفس خود دو لعنت را جمع کردند لعنت اول اینکه ایشان قول رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم را باور
وما اطمأنت قلوبهم بشهادة إمام الملة، واللعنة الثانى أنهم فتشوا اللغة شاكين
نکردند ولعنت دوم اینکه ایشان در حالت شک تفتیش لغات کردند باز بحالت نومیدی و بدان ندامتے
ثم رجعوا يائسين بالندامة التي هي تشابه عذاب الهاوية، ثم قعدوا مخذولين۔
رجوع کردند که عذاب جهنم را می ماند ۔
واعلم أن أحدًا من رجال ذي غيرة، لا يقف متعمدا موقف مندمة، إلا الذي
و میدانم کہ کسے از مردان ذی غیرت بر جائے کہ ازان ندامت آید نخواهد ایستاد ۔ مگر کسے کہ از نفس خود
نزع عن نفسه ثوب حياء وإنسانية، ورضى بكل تبعة ومعتبة، وألحق نفسه
جامه حیا و انسانیت برکشید و بہر عقوبتے وعتابی راضی شد و نفس خود را بانان آمیخت که زیان کاران
بالخاسرين الملومين۔ وما تُجادلونني في لفظ التوفّى إلا من السفاهة، فإنّي أعلم ما لا
و ملامت برداران اند و با من در لفظ تو فی محض از راه سفاہت خصومت میکنند - چرا که من چیز ها می دانم