البلاغ

حصہ 7

Urdu original from Ruhani Khazain, edition of the Ahmadiyya Muslim Jamaat.

ترغيب المؤمنين
جرم توجهوا الى الحكام من التضرم والاضطراب ۔ فبعد ذالك لا تبقى لنا |
حکام بحالت خشمناکی و بیقراری توجه کردند پس بعد زاں بیچ عذر ما نخواهد ماند و انجام کار ما
معذرة ۔ و ترجع الينا مندمة و تبعة۔ فليس بصواب ان نطلب هذه المنية۔ و
ندامت و خاتمہ کا ر بدخواهد بود ۔ پس این طریق خوب نیست که ما ایں مراد را بطلبیم و این آرزو را
نرود هذه البغية۔ و ليس بحرى ان نسعى كالنادبات الى السلطنة۔ ونضحى
بخواهیم و لائق نیست که ما همچو زنان ماتم کنندگان سوئے سلطنت بدویم و نفسہائے خود را از امن
انفسنا من مأمن الحجج البيئة۔ و نضيع اوقاتنا في البكاء والصراخ كالنسوة۔
گاه حجت ہائے آشکارا بیروں آریم - و وقت خود را همچو زنان در گریستن و فریاد کردن بسر بریم
ولا نفكر الهدم بناء هذه الفرقة۔ ولا نتوجه الى خزعبيلاتهم ولا نزيح |
و براۓشکستن بنائے ایں فرقہ بیچ فکرے نکنیم ۔ وسوئے خیالات باطلہ نصرانیاں توجہ نکنیم و وسوسہ
وساوس جهلاتهم۔ ونتركهم في كبرهم و زهوهم۔ ولا ننبههم على غلطهم و |
ہائے باطلہ ایشان را دور نگردانیم و ایشان را را دورنگر دانیم وایشان را در تکبر ونخوت ایشان بگذاریم و بر غلطی ایشاں
سهوهم۔ ولا نأخذهم على بهتانهم و افترائهم۔ ولا نرى الخلق خيانتهم و قلة ﴿٧٠﴾
ایشانرا
اخبر دارنکنیم و بر بهتان وافتراء ایشاں ایشان را مواخذ ه نکنیم ره نکنیم و مردم را خیانت و کمی حیاء
حيائهم۔ ونفرح بما ينالهم من الحاكمين۔ بل ينبغي ان نجیح اوهامهم و
ایشاں نہ نمائیم و صرف بر سزائے ایشان خوش شویم بلکہ ایں مناسب است که ما وہم ہائے
نکسر اقلامهم۔ و نجعل كلمهم مضغة للماضغين۔ وان لم نفعل هذا فما |
ایشانرا از بیخ بر کنیم و قلمہائے ایشانرا بشکنیم وکلمہ ہائے ایشانرا چیزی گردانیم که مردم آنرا زیر
فعلنا شيئًا في خدمة الدين۔ وما عرفنا صنيعة الله خير المحسنين۔ وما شكرنا |
دندان بخایند و اگر چنین نکنیم پس در خدمت دین چیزی نکردیم و منت خدا را نه شناختیم و نه شکر
بل انفدنا الوقت غافلين۔ فان الله وهب لنا حرية تامة لهذه
کردیم بلکه در غفلت زندگی گذرانیدیم چرا که خدا تعالی ما را آزادی کامل بخشیده است ۔

ترغيب المؤمنين
الامور لنحق الحق و نبطل ما صنع اهل الزور۔ فلولم نمتع بهذه الحرية۔ فما |
تا که حق را ثابت کنیم و آنچہ کا ذبان ساخته اند آنرا ر ڈ کنیم پس اگر ازیں آزادی
شكرنا نعم الله ذي الجود والموهبة۔ وما كنا من الشاكرين۔ الم تروا كيف
فا ئد ہ نہ گیریم پس خدا را شکر بجا نیا وردیم و درشکر گزاراں خود را داخل نکردیم آیا
نعيش احرارًا تحت ظل هذه السلطنة۔ و كيف خُيّرنا في ديننا و اوتينا حرية
نمی بینید که چگونه با زادی زیر سا یہ ایں سلطنت زندگی بسر می کنیم و چگونه در دین خود
في مباحث الملة الاسلامية۔ وأخرجنا من حبس كنا فيها في عهد دولة
مختار و در مباحثات مذهبیه آزادیم و ازاں قید رہا کر دہ شدیم که در عهد دولت خالصه
الخالصة۔ وفوضنا الى قوم راحمين۔ و ان حكامنا لا يمنعوننا من المناظرات |
درا ں مقید بودیم وسو ئے قو مے کہ رحم میکند سپر د ہ شدیم ۔ و حکام ما ما را از مباحثات منع
والمباحثات۔ ولا يكفئوننا ان كان البحث فى حلل الرفق و بصحة النيات۔
نمی کنند و ما را ازیں کا ر با زنمی دارند بشرطیکه بحث در پیرا یه نرمی و بصحت نیت با شد و از
ولا يحيفون متعصبين۔ فلاجل ذالک نستسنی دولتهم و نستغزر ديمة
تعصب ظلم نمی کنند از ہمیں سبب خیر خوا ہ ایں دولتیم و دعائے بسیاری این باران نصرت
ا نصرتهم۔ فانا لا نرى تلهب جذوتهم۔ عند ردّ مذهبهم۔ و ازراء ملتهم۔ و
الہی چرا که ما هیچ اشتعال در ایشان در وقت رڈ مذہب ایشان و نکتہ چینی ملت ایشان نمی
هذا هو الذي جذب القلوب الى محبتهم۔ و امال الطبائع الى طاعتهم۔
یا بیم و ایں ہماں امر است کہ دلہا را بسوئے محبت ایشاں کشیده و از ہمیں وجہ طبیعتها
و احبهم الينا كالسلاطين المسلمين۔ و انهم قوم قد اسرونا بمنتهم۔ لا
سوئے طاعت ایشاں خمید ہ و ما همچو شاہان مسلمان بدیشاں محبت کنیم و ایشاں ما را با حسان
بسلاسل حكومتهم۔ و قيدونا بايادي نعمتهم۔ لا بايدى سطوتهم۔ فوالله
خود قید کرده اند نه بز نجیر ها و به نعمتها گرفتار نموده اند نه به شوکت و حمله خود پس بخدا

ترغيب المؤمنين
قد وجب شكرهم و شکر مبرتهم۔ و الذين يمنعون من شكر الدولة البرطانية
کہ شکر ایشان و شکر نعمت ایشان واجب است و آنانکه از شکر دولت برطانیه منع می کنند و ظاهر می نمایند کہ آں
و ينددون بانه من مناهى الملة۔ فقد جاء وا بظلم و زور ۔ و توردوا موردًا ليس |
از ممنوعات ملت اسلام است ۔ پس ایشان سراسر دروغ گفته اند و جائے اختیار کردند کہ بحدیثے واثرے
بماثور۔ ايحسبونهم ظالمين۔ حاش لله و كلا۔ بل جل معروفهم و جلى۔
ثابت نیست آیا گمان می کنند که ایشاں ظالم اند - پاکی است مرخدا را و چنین نیست بلکه بزرگ است احسان
انظروا الى بلادنا و اهلها المخصبين۔ من القانطين والمتغربين۔ انظروا ما
شان و غمها را دور کرده است - ملک ما را و مردمان این دیار را که آسودہ حال اند چه مقیم و چه مسافر به بینید چه قدر
ايمن هذا السواد وما ابهج هذه البلاد عمرت مساجدنا بعد تخريبها ۔
مبارک و پُر امن این نواح است و ایں دیار چه تا زگی ہادارد ۔ مساجد ہائے ما پس زانکہ ویران شده بودند آباد
وأحييت سنننا بعد تتبيبها ۔ و انيرت مآذننا بعد اظلامها و رفعت مناورها بعد
شده اند و طریقہائے دین ما پس زانکه مرده بودند زنده شده اند و جا ہائے اذان ما پس زانکه تاریک شده بودند
اعدامها۔ ورأينا النهار بعد الليلة الليلاء۔ ووصلنا الانهار بعد فقدان الماء۔
روشن شده اند ومنا رہ ہائے مساجد بعد معدوم کردن بلند کرده شدند و بعد شب تاریک ما روز روشن را دیدیم و
و فتح الجوامع و المساجد لذكر الله الوحيد۔ و علاصيت التوحيد۔ و
بعد گم شدن آب بر نهر ها رسیدیم و جامع و عام مساجد برائے ذکر الہی کشاده شدند و آوازه توحید بلند شد و بعد
ترجينا بعد تمادي الايام۔ ان يزيح سموم الكفر ترياق وعظ الاسلام و
مدت ہائے مدید ما را ایس اُمید پدید آمد که تریاک وعظ اسلام ہوائے زہر ناک کفر را دور خواهد کرد و نگه داشته
حفظنا من شر كل مفاجى ۔ و عُدنا من تيه الغربة الى معاج۔ و اقترب ماء ﴿۷۲)
شدیم از بدی هر ناگاه آینده و از سرگردانی غربت بجائے اقامت کردن رسیدیم و آب تازگی از درخت ما
النضارة من سرحتنا۔ وكاد يحلّ بمنبتنا و اصبحنا آمنين حتى الفينا كل من الوى
نزدیک شد و نزد یک آمد که به منبت ما فرود آید و امن یافتگان شدیم بعد یکه هر دشمنی معاند که گردن خود را

ترغيب المؤمنين
عنقه من العناد كالاصادق و اهل الوداد۔ وتبدّى الاساود كاعوان الناد۔ و
از عناد پیچیده بود همچو دوستان او را یافتیم و ماران سیاه همچونخواران که در وقت سختی و رنج مدد می کنند ظاهر
قلب عُجرنا و بجرنا و نقل الى الصلاح والسداد۔ و نَضَرُنا بدولة جاءت
شدند و ظاهر و باطن ما متغیر کرده شد و سوئے درستی و صلاحیت منتقل کرده شدیم و بدولتی تا زه کرده شدیم
كعهاد عند سنة جماد ۔ فرأت هذه الدولة دخيلة امرنا ۔ و اطلعت على
کہ ہمچو آں باراں آمد که در وقت خشک سالی می آید - پس این دولت باطن حال ما را بدید و بر گداختن
ذوبنا و ضمرنا ۔ فآوتنا و رحمتنا۔ و واستنا و تفقدتنا۔ حتى عاد امرنا الى
ولاغری ما مطلع شد ۔ پس ما را جا داد و غمخواری نمود و تفقد حال ما کرد۔ بعدے کہ کار ما بعد عذاب
نعيم۔ بعد عذاب اليم۔ فالأن نرقد الليل ملاء اجفاننا۔ ولا نخس ولا وخز
دردناک سوئے تنعم عود کرد پس اکنوں بسیری چشم می چسپیم بحالیکہ نہ گزندے و نہ سوز شے شامل حال
لابداننا تغرد في بساتيننا بلابل التهاني و النعماء ۔ مايسة على دوحة الصفاء
ماست - بلبلان در باغ با غلغل مبارکبادی و تنظم می اندازند بحالیکه بر درخت صفاء وقت می خرامند بعد
بعد ما كنا نصدم من انواع البلاء۔ فانصفوا اليس بواجب ان نشكر دولة |
زانکه تختہ مشق گوناگون بلا با بودیم پس انصاف کنید آیا واجب نیست که شکر آں سلطنت کنیم که خدا
جعلها الله سببًا لهذه الانعامات ۔ و اخرجنا بيديها من سجن البليات۔
تعالیٰ اور ا موجب این انعا مہا گردانید و ما را بهر دو دست او از زندان بلا ہار ہائی بخشید آیا بر ما این حق
اليس بحق ان نرفع لها أكف الضراعة والابتهال۔ ونحسن اليها بالدعاء كما
نیست کہ ما برائے ایں سلطنت کفہائے تضرع و عجز و نیاز در حضرت باری تعالی بگستریم و به دعا بدیں
احسنت الينا بالنوال۔ فان لنا بها قلوبًا طافحة سرورًا و وجوها متهللة و |
سلطنت نیکی کنیم چنانچه او با ما نیکی کرد چرا که ما را بوسیله آن دلها از خوشی پُر هستند درد با از شادمانی
مستبشرة حبورا و ايامًا مُلئت امنا و حُرّيّة۔ وليالي ضمخت راحة و لهنيةً۔
خندان و شگفته هستند و روز ها هستند که از امن و آزادی مملو اند و شب ها هستند که از راحت و

لدلد
ترغيب المؤمنين
و تراى منازل مزدانة بابهج الزينة۔ ولا خوف ولا فزع ولو مررنا على اسود
خوشحالی معطر اند و می بینید که منزلها به خوش ترین زینت با آراسته اند و هیچ خوف و فزع نیست اگر چه
العربية ضربت خزى الفشل على الظالمين۔ وضاقت الارض على المرجفين |
برشیران بیشه ها بگذریم - برستمگاران بزدلی طاری است و بر دروغ گویان و باطل پرستان زمین تنگ
المبطلين۔ و نعیش مستریحین آمنين۔ فاى ظلم كان اكبر من هذا الظلم ان لا
است و ما در امن و راحت می گذرانیم پس کدام ظلم از میں ظلم بزرگتر است که این دولت محسنه را شکر
نشكر هذه الدولة المحسنة۔ ونضمر الحقد والشر والبغاوة۔ أهذا صلاح بل
گذار نباشیم و کینه و بغاوت را در دل داریم آیا این کار نیک است بلکه بدکاری است اگر شمارا عقل
فسق ان كنتم عالمين۔ فويل للذين يبغون الفساد۔ ويضمرون العناد۔ والله لا
باشد ۔ پس براں مردم واویلا است که فساد می خواهند و در دل عناد را پوشیده می دارند و خدا تعالی فساد
يحب المفسدين۔ انهم قوم ذهلوا آداب الشكر عند رؤية النعمة وانساهم |
کنندگان را دوست نمی دارد۔ ایشاں قومی هستند که آنچه در وقت دیدن نعمت شکر باید کرد آداب آں
الشيطان كلّ ما نُدِب عليه من امور الشريعة۔ وجاؤ شيئا ادا۔ وجازوا عن
فراموش کرده اند و شیطان ایشاں راہمہ آں چیز ہا کہ تاکید شریعت براں ہا رفته بود فراموش کنایند و
القصد جدا ۔ و ما بقى فيهم الا حمية الجاهلية۔ وفورة النفس الابية۔ ولا
کارے عظیم تعجب انگیز نمودند و از میانه روی دور افتادند و بجزر جمیت جاہلیت و جوش نفس چیزی در ایشاں
يمشون كالذى خشى و دلف۔ ولا يخلعون الصلف۔ ولا يذكرون ما سلف في
باقی نمانده ۔ و ہمچو کسے روش شان نیست که می ترسد و آهسته می رود و دور نمی کنند عادت لاف زدن را و
زمن خالصة مغشوشين الم يعلموا ان الشكر لاهله من وصايا القرآن
آنچه در عہد سکھاں گزشت یاد نمی دارند آیا نمی دانند که شکر آں کسے کردن کہ اہل شکر است از وصیتہائے
و اكرام المحسن مما نطق به کتاب الرحمن و ان الدولة البرطانية قد
قرآن است و اکرام احسان کننده چیزی است که کتاب الله بداں ناطق است ۔ و ایں دولت

ترغيب المؤمنين
۷۴ جعلها الله موابدة حلّنا و عقدنا۔ و حفظاء يقظتنا و رقدنا۔ و انا وصلنا بهم
برطانیه که هست خدا تعالیٰ او را برائے ما مهتمان بند و بست مقدمات ما گردانیده است و نگهبانان بیداری و
الى المرادات المستعذبة۔ ونجونا من الآفات المخوفة۔ فكيف لا نشكر
خواب ما کرده و ما بوسیله ایشاں مرادات شیریں را رسیدیم و از آفتہائے ترساننده رستگار شدیم پس چگونه شکر
لهم ونعلم انهم احسنوا الينا۔ و كيف نفارقهم و ندرى انهم حرساء الله
ایشان نگذاریم و میدانیم که ایشان بمانکوئی ہا کرده اند و چگونه از یشاں دور شدیم و میدانیم که ایشان از طرف
علينا ۔ و الله يحب المحسنين۔ و كنا قبل ذالك غُصب مناقرانا وعقارنا و
خدا تعالیٰ نگهبانان ما هستند و خدا تعالیٰ نکو کاران را دوست میدارد و ما پیش زمیں ایں حالت میداشتیم که
خرب دار قرانا و مقارنا۔ ودسنا تحت انتياب النوب وتوالى الكرب۔
دیہات ماوز مین ما بجبر گرفته بودند و مهمان خانه ما و نشست گاه ما خراب کرده بودند و از حوادث و بیقرار بہائے
و صفرت راحتنا وفرغت ساحتنا۔ حتى أخرجنا من املاک و ارضین۔
پیاپے زیر پا کوفته شدیم و دست ما خالی شد و صحن ما بے مردم گردید تا بحدے کہ از زمینها و ملک ہاو کاخ ها و باغ ہاو
وقصور و بساتين۔ و اوطان مكتئبين مغتمين۔ وطردنا كالعجماوات۔
وطن ہا بحالت غمنا کی بیروں کردہ شدیم و همچو چار پایان ما را براندند و چون سنگ و خس و خاشاک زیر پا کردند و
ووطئنا كالجمادات۔ وسلكنا مسلك العباد والغلمان۔ ولحقنا بالارذلين |
با ما آن سلوک کرده شد که بغلامان و بندگان می کنند و ما را بمردمانی آمیختند و همچو کسانے پنداشتند که از نوع
منزلة من نوع الانسان۔ وربما اثمنا باخف جرح اصاب منا حيوانا۔ اوبما قطعنا
انسان در مرتبه کمترین خلائق اند و بسا اوقات از کمتر جراحتی که حیوانی را از ما رسید یا از درختی شاخه بریدیم
اغصانا فقتلنا او صلبنا او اجلئنا تارکین اوطانا و متغربين۔ ثم رحمنا الله و اتى
مجرم قرار داده شدیم پس بکشتند یا بر دار کشیدند یا از وطن اخراج کرده غریب الوطن ساختند - باز خدا تعالی بر ما رحم
بالدولة البرطانية من ديار بعيدة۔ وبلاد نائية۔ وكان الامر الله يختار لعباده
کرد و سلطنت برطانیه را از دور دراز ملک آورد و همه کار در دست خدا تعالی است هر کرا از

ترغيب المؤمنين
من يشاء۔ يوتى الملك من يشاء و ينزع الملك ممن يشاء۔ وهو ارحم
ملوک می خواهد برائے بندگان خود می پسند دو ہر کرا خواہد ملک می دهد و از ہر کہ خواهد می ستاند و او از همه رحم کنندگان
الراحمين۔ انه دفع الحكومة الى اهلها بعد خبال الخالصة ۔ ثم بدل تعبنا و ۷۵
ارحم است او حکومت را بعد تباہی خالصہ سوئے اہل آں رد کرد - بازتعب و رنج ما را به نعمت و راحت مبدل
نصبنا بالنعمة والراحة۔ و اورثنا ارضنا مرة اخرى۔ بعد ما أخرجنا كاوابد |
گردانید و بار دوم ما را وارث زمین خود گردانید بعد زانکہ ہمچو جانور ہائے صحرائی ما را اخراج کرده بودند ۔ و
الفلا۔ ورجعنا الى اوطاننا سالمين متسلّمين۔ ورُدّ الينا قرانا و عقارنا وفضتنا و
سوئے وطن ہائے خود باز آمدیم بحالیکه از آفات سفر سلامت بودیم و چیز ہائے خود را گرفتیم و سوئے مادیہات
نضارنا الا ماشاء الله و سكنا في بيوتنا امنين۔ و انا ما تعلقنا باهداب هذه
ما و زمین ما وسیم ما وزر ما رد کرده شد مگر آنچه خدا خواست و در خانہائے خود با من سکونت اختیار کردیم ۔ و ما
السلطنة۔ الا بعد ما شاهدنا خصائص هذه الحكومة۔ وامعنا النظر في نعمها |
بدامن ایں سلطنت بعد مشاہدہ خاصیت ہائے ایں حکومت آ و بختیم و در نعمت ہائے او بغور نظر دیدیم و خوبی آنرا
متوسمين۔ وسرحنا الطرف في ميسمها متفرسين۔ فاذا هي دواء كروبنا ۔
شناختیم و چشم را بر روئے او بفراست دوانیدیم پس معلوم ما شد که او دوائے بیقراری ہائے ماست و علاج
ومداوية نوبنا و خطوبنا ۔ وبها سيق الينا الاموال ۔ بعد ما استحالت الحال۔ و
کننده حوادث است و بوسیله او مالها سوئے ما کشیده شد بعد زانکہ در حال ما تغیر عظیم پیدا شده بود و وجوه
غار المنبع و اعول العيال۔ ونجينا بها من الدهر الموقع۔ والفقر المدقع وكنا
معاش تباہ شدہ و عیال گریاں ۔ و بدو ازاں زمانه که در بدی می انداخت و ازاں محتاجگی که بخاک آمیخته بود
من قبل شججنا فلا الكروب من الشجى وطوينا اوراق الراحة من ايدى
نجات یافتیم ۔ و ما پیش زمیں سلطنت بیابا نہائے بیقراری بغم قطع می کردیم ۔ و ورقہائے راحت بدستہائے
الطوى۔ وما كانت تعرف اقدامنا الا الوجى ۔ و ما صدورنا الا الجوى۔ و
گرسنگی پیچیدیم ۔ وقد مہائے ما بجز پاسودن چیزی نمی دانستند ۔ و نہ در سینہ ہائے ما بجز سوزش

ترغيب المؤمنين
مر علينا ليالي ما كان فراشنا فيها الا الوهاد۔ و لا موطأنا الا القتاد۔ فكنا
چیزے دیگر بود و شب ها بر ما گذشتند که دراں بستر ما بجز نشیب چیزے دیگر نبود و جائے پا نہا دن ما خار ہا
نجلو الهموم باذكار هذه الدولة۔ ونجتلى زمننا طلق الوجه بابشار تلك |
بودند و دگر هیچ نبود ۔ پس دراں ایام ما بذکر ایں سلطنت غم خود را دور می کردیم و بخوشی این عدالت زمانه خود
المعدلة۔ حتى اسعف الله بمرادنا۔ وجاء بهذه الدولة لاسعادنا۔ فوصلنا بها |
را کشادہ رو و بیقید میدیدیم تا بوقتے کہ خدا تعالیٰ مراد ما ما را داد و برائے خوش قسمتی ما سلطنت انگریزی
بشارة تنشى لنا كل يوم نزهةً ۔ و تدرء عن قلوبنا كربةً۔ الى ان خُلصنا من
دریں ملک قائم شد ۔ پس ما بقدوم او آن بشارت را دیدیم که هر روز برائے ماشگفتگی پیدا میکند ۔ واز دل
الخوف والاملاق۔ ونقلنا من عدم العراق الى الارفاق۔ وجاء نا النعم من
ما بیقراری را می رباید تا بعد یکه از خوف فاقہ کشی نجات یافتیم - و از تهیدستی سوئے فراخ دستی منتقل شدیم ۔ و
الأفاق۔ ونظم الاجانب في سلك الرفاق۔ و فزنا بمرامنا بعد خفوق راية |
از کنارہ ہائے ملک نعمتها بما رسیدند و بیگانگان در رشته رفیقان منسلک شدند و بعد از نومید یها بمراد خود
الاخفاق۔ وقد كنا في عهد الخالصة۔ اخرجنا من ديارنا و لفظنا الى مفاوز
رسیدیم و در عهد خالصه حال ما این بود که ما از ملک خود خارج کرده شده بودیم و سوئے بیابا نہائے غربت
الغربة۔ وبلينا باعواز المنية۔ فلما من الله علينا بمجئ الدولة البرطانية۔ فكأنا
انداخته بودند و به نامراد بها آزموده شدیم ۔ پس ہرگاہ خدا تعالیٰ بدیں دولت برطانیه بر ما احسان کرد۔ پس
وجدنا ما فقدنا من الخزائن الايمانية۔ فصار نزولها لنا نزل العز و البركة۔
گو یا ما آں خزینہ ہائے ایمانی را یافتیم که گم کرده بودیم - پس نزول او برائے ما آن طعام مہمانی شد که از و
ومغناه سبب الفوز والغنية ۔ ورأينا بها حبورًا وفرحة۔ بعد ما لبثنا على
عزت و برکت باشد و خانه او موجب تو نگری ما شد و ما بد و خوشی و شادمانی را دیدیم بعد زانکه تا زمانی در
المصائب برهة۔ ورفعنا من ذل اخريات الناس الى مراتب رجال هم للقوم
مصیبتها بماندیم و از ذلت کم درجه بودن بمراتب کسانی برداشته شدیم که اوشاں برائے قوم ہمچو سراند

ترغيب المؤمنين
كالرأس۔ ونجينا من قطوب الخطوب۔ و حروب الكروب۔ وكنا نمد الابصار
و از حوادث و جنگہائے بے قراری نجات داده شدیم و ما سوئے ایس وقت مبارک چناں چشم خود
الى ذالك الوقت السعيد۔ كما تمد الاعين لهلال العيد۔ وكنا نبسط يد
دراز می داشتیم همچناں کہ سوئے ہلال عید چشم بر داشته می شود و ما برائے ایں دولت دست دعا می
الدعاء لهذه الدولة۔ بما اصابتنا مصائب في زمن الخالصة۔ و نبابنا مالف ﴿۷۷﴾
گستریدیم چرا که در زمانه خالصه مصیبت ها بما رسیده بود و وطن ما ما را نا موافق آمده بود و
الوطن و اخرجنا من البقعة۔ وكانت آباء نا اقتعدوا غارب الاغتراب۔ بما
از جائے خود بیروں کردہ شدیم و پدران ما باعث سختی خالصه مسافرت اختیار کرده بودند - چرا که
اكر هوا و بعدوا من الاتراب۔ فتركوا دار رياستهم وجميع ما كان لهم من
اوشاں جبرا از رفیقان وطن دور کرده شدند - پس دارالر یاست خود را ترک گفتند و شتران شب
القرى و نصوا ركاب السرى۔ وجابوا في سيرهم وعورا۔ و تركوا راحة و
روی تیز براندند و در سیر خود زمینهائے سخت را قطع کردند ۔ و راحت و شادمانی را ترک کردند -
حبورا ۔ وانضوا اجاردهم تسيارا۔ و ما رأوا ليلا و لا نهارا۔ حتى وردوا حمى
و اسپان کم مو را در سیر خود لاغر کردند ۔ و نه روز را دیدند و نه شب را تا بحدے کہ در حد و دریا ستے
رياسة كفلتهم بحراسة ۔ فسروا ايجاس الخوف واستشعاره الى ايام۔ و رأوا
داخل شدند - و آں ریاست متکفل مہمات شاں شد ۔ پس چند روزے خوف پنهان و آشکار را از
لعاع الامن و ازهاره بعد آلام۔ ثم طلعت علينا شمس الدولة البرطانية و
خود دور انداختند و سبزه امن و شگوفه آوردن آن بعد درد با بدیدند باز بر ما آفتاب دولت
امطرت مزن العنايات الرحمانية۔ فتسربلنا لباس الأمن بعد ايام الخوف |
برطانیہ بدرخشید و باران عنا یتہائے ربانی ببارید ۔ پس لباس امن بعد روز ہائے خوف بپوشیدیم
وصرنا مخصبين نعم العوف۔ فعدنا و اباء نا الى منبت شعبتنا ۔ و ملنا الى
و آسوده حال و نیکو احوال شدیم پس ما و آبائے ما سوئے وطن خود رجوع کردیم و سوئے خانہا

لده۔
ترغيب المؤمنين
الأوكار من فَلا غُربتنا و هنانا انفسنا فرحين۔ ولو انصفنا لشهدنا ان هذه
از بیابا نہائے غربت میل نمودیم و نفوس خود را بحالت خوشی مبارکباد دادیم ۔ و اگر انصاف کنیم ہر
السلطنة ردّت الينا ايام الاسلام و فتحت علينا أبوابا لنصرة دين خير الانام۔
آئینہ گواہی دہیم کہ ایں سلطنت روز ہائے اسلام سوئے ما واپس آورده است و بر مادر ہائے مدد
و کنافي زمن دولة الخالصة۔ اوذينا بالسيوف والاسنة۔ وما كان لنا ان نقيم
دین پیغمبر علیه السلام کشوده است و ما در زمانه خالصه بشمشیر ها و نیزہ ہا ایذا داده می شدیم ومجال ما
۷۸) الصلوة على طريق السنة۔ و نؤذن بالجهر كما نُدب عليه في الملة۔ و لم يكن
نبود که نماز را بطریق سنت قائم کنیم و بانگ نماز با واز بلند بگوئیم چنانکه حکم شریعت است و بجز
بد من الصمت على ايذاء هم۔ و لم يكن سبيل لدفع جفاء هم۔ فرددنا الى
خاموشی بر وقت ایذائے شاں بیچ چاره نبود و برائے دفع کردن ظلم شاں پیچ را ہے نبود ۔ پس ما
الامن والامان عند مجيء هذه السلطنة۔ و ما بقى الا تطاول قسيسين
سوئے امن و امان در عہد ایں سلطنت رد کرده شدیم و بر ما بجز در از زبانی پادریاں بیچ بارے نماند
بالالسنة و جعل الحرية كل حرب سجالا ۔ ولكنا تركنا القذف بالقذف لئلا
و عام آزادی که داده شد هر جنگ را برائے جنگ کنندگان بر نوبت با تقسیم کر دلیکن ما دشنام را عوض
نشابه دجالا ۔ و لا نكون من المتعسفين۔ وما منعت السلطنة ان نفتح الالسن
دشنام ترک کردیم تا بگر وه مفتریان نمانیم و تا از متعصبان نشویم - وسلطنت ما را از جواب ترکی بترکی
بالجواب۔ بل لنا ان نقول اكبر مما قالوا و نصب عليهم مطرا من العذاب۔
منع نکرده است بلکه ما را اختیا ر است که از گفته شال بزرگتر بگوئیم و برایشان باران عذاب بیاریم
ولكن المرء لا يصدر منه فعل الكلاب۔ ولا يستقرى الحمام الجيفة و لو لفظه
مگر از انسانے کار سگاں نمی آید و کبوتر جستجوئے مُردار نہ می کند و اگرچه گرسنگی اورا سوئے
الجوع الى معامى التباب ۔ ايعيبون نبينا على الشغف بالنساء۔ وكان يسوعهم |
بیابان ہائے ہلاک بیندازد - آیا پیغمبر ما صلی اللہ علیہ وسلم را برغبت زنان عیب می کنند - و یسوع

ترغيب المؤمنين
قد عيب على شره الاكل و شرب الصهباء۔ وقد ثبت من الانجيل انه آوى عنده
ایشان را بر حرص خوردن و شراب نوشیدن عیب گرفته اند و از انجیل ثابت است که اوز نے بدکار
بغية۔ و كانت زانية و فاسقة و شقية۔ وكانت امرأة شابة في ثياب نظيفة۔ مع |
را نزد خود جا داد و آن زن زنا کار و سخت فاسقه بود و جوان بود در لباس آراستہ بروئے خوبصورت |
صورة لطيفة۔ فما انصرف عنها و ما قام۔ و ما اعرض عنها و ما الام بل استأنس |
پس مسیح ازاں زن یکسو نرفت و نه استاد و نه ازاں اعراض کرد و نہ ملامت کرد بلکه از و مانوس
بها و آنس بطيب الكلام حتى جلعت و مسحت علی راسه من عطرها التي كان |
شد و او را مانوس کرد تا بعدے کہ آن زن از راہ بے شرمی عطر خود که از کسب حرام بود بر سر او
قد كسب من الحرام و كذالك اقبل على بغية اخرى وكلمها۔ وسئلت (۷۹)
مالید و هم چنیں یسوع یکمرتبه با زن بد کار دیگر گفتگو کرد و بد و متوجه شد - وایں حرکات را پر ہیز گارے
وعلمها۔ و هذه حركات لا يستحسنها تقى۔ فما الجواب ان اعترض شقى۔ ولا
پسند نکند ۔ پس کدام جواب است اگر بد بختی اعتراض کند و هیچ شک نیست که از ہمچو ایں کا رہا
شک ان النكاح على وجه الحلال خير من تلك الافعال۔ و من كان كيسوع
بطريق حلال نکاح کردن بهتر است و ہر کہ ہمچو یسوع جوانے پر قوت بے زن محتاج نکاح باشد پس
شابا طريرا اغرب مفتقرا الى الازدواج۔ فاى شبهة لا تفجأ القلب عند رؤية هذا |
کدام شبه است که بر وقت مشاہدہ این اختلاط دل را نمی گیرد ۔ پس ہر کہ برائے اعتراض از ہر دو
الامتزاج * فمن كان شمر عن ذراعيه لاعتراض ۔ و لبس الصفاقة لارتكاض ۔
دست خود آستین بچیند و در حالت بیقراری جامۂ بے شرمی بپوشید - پس می باید که بازوئے خود را
فليحسر عن ساعده لهذه الزراية۔ فانها احق و اوجب عند اهل التقوى والدراية |
برائے ایس عیب گیری بر ہنہ کند - چرا که این اعتراض نز د اہل تقوی و دانش حق و واجب است
هذا ما كتبنا من الاناجيل على سبيل الالزام۔ و انا نكرم المسيح و نعلم انه كان تقيا و من الانبياء الكرام۔ منه
این که از انا جیل نوشتیم بطور الزام نوشتیم - واگر نه ما مسیح را بزرگ میداریم و او را پر ہیز گار و از انبیاء میداریم -

ترغيب المؤمنين
و اما نحن فصبرنا على اقوالهم۔ وثبتنا قلوبنا تحت اثقالهم۔ لتعلم الدولة انا لسنا
مگر ما بر سخن ایشان صبر کردیم وزیر بار ہائے ایشاں دل را ثابت داشتیم تا گورنمنٹ انگریزی بداند که ما هیچ اشتعال و
بمستشيطين مشتعلين۔ ولا نبغى الفساد بالمفسدين۔
غضب نمی داریم ۔ وہمچو مفسداں فساد را نمی خواهیم ۔
و لا ننسى احسان هذه الحكومة۔ فانها عصم اموالنا و اعراضنا
واحسان این حکومت را فراموش نمی کنیم زیرا نکه ایشاں مال ہائے ما را و آبرو ہائے
ودماء نا من ايدى الفئة الظالمة۔ فالان تحت ظلها نعيش بخفض و راحة۔
ما را و خون ہائے ما را حفاظت کردند ۔ واکنون زیر سایہ ایشاں بآسانی و راحت می گذرانیم و
ولا نرد مورد غرامة من غير جريمة۔ و لا نحل دار ذلة من غير معصية۔ بل
بغیر جرمے بیچ تاوانے عا ئد حال ما نمی گردد و در مقام ذلت بدوں معصیت نمی آئیم ۔ بلکہ از ہر
نامن كل تهمة و آفة۔ و نكفى غوائل فجرة وكفرة۔ فكيف نكفر نعم |
تهمت و آفت در امن هستیم و از مفاسد بد کاراں کفایت کرده شدیم - پس چگو نه نعمت منعم را
المنعمين۔ و كنا نمشی کاقزل قبل هذه الايام۔ وما كان لنا ان نتكلم بشيء
ناسپاسی کنیم و ما پیشتر از میں ہمچو لنگ می رفتیم - و مجال ما نبود که در دعوت جناب پیغمبر خدا صلی اللہ علیہ وسلم
في دعوة دين خير الانام۔ وكان زمان الخالصة۔ و زمان الذلة والمصيبة
چیزی بگوئیم و زما نہ سکھاں زمانہ رسوائی و مصیبت بود ۔ شریفاں درو حقیر شدند و کنیز کاں
صغر فيه الشرفاء۔ واسادت الآماء۔ وصبت علينا مصائب ينشق القلم |
سردا ر ہا پیدا کردند ۔ و آں مصیبت ها بر ما ریخته شدند که قلم بذکر آں منشق می گردد و از وطن ها
بذكرها و خرجنا من اوطاننا باكين۔ فقلب امرنا بهذه الدولة من بؤس الى |
بگریز خارج شدیم ۔ پس کار مادر ایں سلطنت از تنگی سوئے فراخی مبدل شد ۔ و از با دتند
رخاء۔ و من زعزع الى رخاء۔ وفتح لنا بعناياتها باب الفرج۔ و اوتينا الحرية بعد
سوئے ہوائے نرم منقلب گشت و از مهربانی او در کشادگی بر ما کشوده شد و بعد از

·

آج 10 میں سے 10 باقی