آئینہ کمالاتِ اسلام
حصہ 44
Urdu original from Ruhani Khazain, edition of the Ahmadiyya Muslim Jamaat.
اعين المسلمين برؤية رايات أنصارهم و دققت "الخالصة على وجه
الارض كالعروق الصغار المنتسجة على سطح جلد البعوضة و تراء وا
كالمغشى عليه من الموت وتيقنوا أنهم سيوبقون۔ و كانت المسلمون
يدعون لقاتلي "الخالصة “ قائلين جزيتم خيرًا و وقيتم ضيرًا انكم محسنونا
و ان كفرنا فانا ظالمون۔ فمحا الله بايديهم اسم " الخالصة من تحت السماء
و استأصلهم من أرضهم و رفع مؤونتهم من خلقه فما ترى منهم من أثر كان
الارض ابتلعتهم فيا للعجيبة ايها الناظرون! والآن نقص عليكم قليلا من حالات
هذا القوم الذي جعله الله للمسلمين أَوَاصِرَ رحمه و أرسلهم لنا كالناصر
الحارد او المغنم البارد ليجزى المؤذين الملططين جزاء أعمالهم و يؤمن قوما
ترجمہ: بالائے ادیم زمین محو و جک ساخته با روجود بے جود آنها را از دوش خلقت بیچاره
برانداخت و آثار آنها را به نیجے مفقود و معدوم کرد که پنداری زمین آنها را فرو خورد۔
اکنون وقت آن آمد که نبذی از حالات این قوم فرخ قدم شرح بدهیم که
وجود همایون آنها بجهت مسلمانان نصرت الہیہ و غنیمت بارده و در باره موذیان
حق پوش عقاب الیم و نمونه جحیم ثابت شدہ ۔ و مصلحت آن است که بجهت ایشان
تذکره جدا گانه که از مشارکت لوث وجود خالصه ممیز و ممتاز با شد مخصوص و مقرر
بکنیم - مقصود ما از این امر اکرام و تعظیم نعمت حق تعالی می باشد و امید واثق داریم
۵۱۲ كانوا يخوفون۔ و إني أرى أن أذكرهم بتذكرة مميزة على حدة منزهة من
مشاركة ذكر الخالصة اكراما لنعمة الله تعالى لعل الله يجعلنا من
الذين يعظمون نعماء ه و يشكرون۔ و لأ تبع سبيل السيد الذي سنّ الشكر
للناس وقال : من لم يشكر الناس فلم يشكر الله ، و نستكفى به الافتنان
بإطراء في مدح او اغضاء عند قدح ولا نقول الا الحق فليشهد الشاهدون۔
ترجمہ : او (تعالی شانه ( ما را از زمره بشمارد کہ نعمت ہائے او را بدیدہ
تعظیم و تشکر می بینند و هم غرض ما از این عمل اتباع اسوۂ حسنہ آن سیدا نام
( علیہ الصلوة والسلام ) میباشد که سنت شکر را بنیا دگزاشته و فرموده آنکه
شکر انسان نہ کر دشکر خدا بجا نیا ورد و از خدا مسئلت می نمانم که او ما را
محفوظ دارد ازین که اطرا در مدح واغضا در وقت قدح بکنیم وحرفے
جز حق وصدق بر زبان آریم -
ذكر الدولة البرطانية و قيصرة الهند
جزاها الله عنا خير الجزاء
اعلموا أيها الإخوان أننا قد نجونا من ايدى الظالمين في ظل دولة هذه
المليكة التي نمقنا اسمها في العنوان۔ التي نضرنا في حكومتها كنضارة
الأرض في ايام التهتان۔ هي اعز من الزباء بملكها و ملکوتها اللهم بارك لنا
وجودها وجودها واحفظ ملكها من مكائد الروس و مما يصنعون۔ قد رأينا
منها الاحسان الكثير والعيش النضير فان فرطنا في جنبها فقد فرطنا في جنب الله
ترجمه
ذکر دولت عظیمہ برطانیہ و قیصرہ ہند
جزاها الله عنا خير الجزاء
برادران بر شما مخفی نماند که ما در عهد سعادت مهد وظل ممدود این ملکه معظمه که لقب
مبارکش را زیب عنوان ساختیم از پنجه آهنین ستمگاران تیره درون رستگار شدیم ۔
بخت ما در این زمان برکت تو امان بمثابه فرخندگی و بهروزی در یافتہ کہ روئے زمین
۵۱۸) و ان شر الدواب عند الله الاشرار الذين يؤذون المحسنين و يتبعون
المريحين، فالله يضع الفاس على اشجار حياتهم فهم يُقطعون۔ ايها
الناس انا كنا قبل عهد دولة هذه المليكة المكرمة مخذولين مطرودين
من كل طرف لا نعرف سكنا، و لا نملك مسكنا و كانت الخالصة
يخطفون اموالنا خطفة الباشق ، ثم يمرقون مروق السهم الراشق
وينسلون۔ و كنا كالذين فى المعامى و الموامى يُستفردون، و من لظى
الغربة يتأججون۔ فنجانا الله من هذه البلايا كلها و اعاننا بقوم ذى الوجه
البدرى واللون الدرى فعادت بقدومهم أيام روحنا و ريحاننا و رأينا بهم
شكل أوطاننا و إخواننا و أيدوا و نصروا و قاموا لإيطاننا فدخلنا بعد
ترجمه : از نزول باران متصل طراوت و نضارت می یابد - این ملکه جلیله
جمیله را در ملک و ملکوتش رعیت جان شارش از زباء دوست تر و عزیز تر
میدارند الهی وجود وجودش را از بهر ما مبارک بفرما و ملک وی را از
مكائد روس منحوس محفوظ دار ۔ آمین
ازین ! سرا پردہ نشین عظمت احسان کثیر و عیش نضیر دیده ایم اگر از کافر
نعمتے تقصیری در ادائے حقوقش بکنیم ہما نا تفریط در حقوق حق تعالی کرده
باشیم - بدترین آفرینش در نزد خدا آن بد کرداران می باشند که ایذاء و
اضرار محسنان و راحت رسانان را پیش نهاد همت می سازند ۔ عاقبت کار
خدائے کریم بر درخت زندگی آنها تبر ہلاکت میگزارد و آنها را از بیخ
بر میکند - برادران قبل از عهد این ملکه مکر مه صورت حال ما این بود که از بینجا
دوانده و از آنجا راندہ بے یار و بے دیار ۔ خالصہ اموال مارا ہمیچو باز
عمر في الذين يروحون و ظهرنا برؤية راياتهم ظهور الشمس (۵۱۹)
بالصباح، و تقوينا بعناياتهم تقوى الاجسام بالارواح، و ودعنا بقدومهم
أبا غمرة و أبا عمرة، كان قد اضرم في احشائنا الجمرة، وصرنا من
الذين يعيشون بأرغد عيش و بنوم الأمنة ينامون۔ و اول ما لقفنا من
آلائهم و ثقفنا من نعمائهم هو الأمن والنجاة من تطاول الليام۔ و ظلم
عبدة الاصنام۔ فانهم آمنونا من كل خوف و جبروا بالنا و أزالوا بلبالنا
فدخلنا الجنة بعد ما كنا من الذين هم يعذبون۔ وصرنا في هذا العهد
المبارك من ارباب البضاعة و اولى المكسبة بالصناعة و من الذين يتنعمون۔
واما في عهد الخالصة فكانت تجاراتنا عرضة للمخاطرات۔ و زروعنا
ترجمه : در می ر بودند و چنانچه تیر از کمان بجهد دردم از دیده غائب می شدند - و مثال
ما مثال شخصی بود که تنها و جریده در بیابان و دشت حیران و پریشان و از آتش غربت
سوزان و تپان باشد - آفریدگار مهربان ما را از ان بلیه جان فرسانجات داده در
ظل حمایت قوم ما و او ملجا مرحمت فرمودہ کہ روئے بدرسان و چہرہ روکش ڈر
درخشان دارند - از قدوم آنها آن آب رفته در جوئے ما باز آمدہ و نہال پژمریدہ
ما باز بار آورده از دستگیری و نصرت آنها دیگر روئے اوطان مالوفہ و مساکن
معهوده دیدیم و بعد از زمانی دراز روئے امن و راحت را مشاهده کردیم و چون
رایات ظفر آیات آنها را دیدیم از کنج ہائے خمول و خفا مثل آفتاب در صباح بر
آمدیم و از عنایات ایشان مانند جسم بروح تقوی و تغذی یافتیم - ایام قحط و موجبات
۵۲۰ طعمة للغارات، و صناعاتنا غير فاضلة الأقوات۔ و مع ذالك محدودة الاوقات
و كان انسلاكنا في أعوان رياستهم و عمالهم و عملتهم و حفدتهم تمهيدا
للغرامات و ارهاصا لانواع التبعة والعقوبات۔ و كنا كشيء يقلب في يوم مائة مرة
ما ندری این نكون غدا أفي الاحياء أو في الذين يشغبون ثم يقتلون۔
فالحمد لله الذي بدلنا من بعد خوفنا أمنا و أعطانا مليكة رحيمة
كريمة ما نرى في عمالها سطوة المتحكمين۔ و نَضنضة اللادغين العاضين
بل هم على الضعفاء يرحمون۔ و نحن تحت ظلهم نقتحم الأخطار،
و نخوض الغمار لندرك الاوطار و مع ذالك كنا من الذين لا خوف
عليهم ولا هم يحزنون و ان اتفق أن تركنا البيوت عورة و فارقنا الديار
ترجمه : گرسنگی که خلق را آتش در خرمن جان و ایمان زده بود به یمن این دولت
فرخ رخت بر بسته و خلق اکنون با فراغ دل بخواب امن استراحت میکند - اول
نعمتی و نخستین بر کتے که از این قوم مبارک نصیب حال ما شده دولت امن ونجات
از دست بیداد فرومایگان و جفا کاران بت پرست می باشد ۔ از همه خوف و خطر
ما را ایمن گردانیده و جبر شکست دلہائے ما کرده و هرگونه اندوه و اندیشه را از
ما دور ساخته و در حقیقت از عذاب ہائے زہرہ گداز رہائی بخشیده به جنت در
آورده اند و هم در این عهد مبارک از ارباب بضاعت و بهره اندوزان از
اکتساب و صناعت شده ایم وگرنه پیش ازین در ایام خالصه تجارت ما عرضه خطر و
کشتہائے ما طعمہ غارت و حاصل حرفه وضاعت بدشواری هر چه تمام تر موجب سد رمق
می بود و با این همه روزی چند بیش قیام و قرار نمی گرفت ۔ و اگر بفرض از ما کسے
فجأة ما كان ان يمسنا من سوء بل كنا في امن من كل حرامی و سارق كأنه لم ۵۲۱
نرم و جارنا و لا ضعنا عن الفنا و جارنا فكيف لا نشكر ايها الغافلون۔ انهم
أعطونا حرية تامة فى اشاعة الدين و تاليف الكتب و اقامة البراهين و الوعظ و
دعوة الخلق إلى الاسلام و في الصوم والصلوة و الحج والزكوة و اكثر قضايا
الشريعة إلى الشريعة يردّون۔ و يستفتون من علماء الاسلام في معاملات
المسلمين ولا يعتدون۔ و يفتشون عند كل حكم و قضاء و فصل و امضاء
ولا يستعجلون۔ و اذا حضر محاكماتهم المسلمان يرغبونهم في شورى
المسلمين و يعظونهم ليقبلوا حَكَمًا حَكَمًا من اهلهما و اذا قبلوا فيفرحون۔
و ظهرت في ايامهم علوم الاسلام و سنن خیر الانام صلى الله عليه وسلم
ترجمہ: منسلک در اعوان ریاست و عمله و عمال و خدم گردید عرضه گوناگون تا وان ها و
غرامها و مورد انواع و خامت عاقبت می شد - گویا نوکری تمہید و مقدمہ ہر رنگ عقاب
و و بال بود حال ما مانندی چیزی بود که در روزے صد بار زیر وزبر کرده شود ۔ ہرگز
کسے بجرم و قطع نمی توانست بگوید که فردا حالش چه خواهد بود ۔ در میان زنده ها باشد یا در
زمرہ بغارت رفتها و کشتها جا گیرد ۔ صد ہزار سپاس وستائش مرخدائے راست که آن
ہمہ خوف و ترس و بیم را به امن و امان بدل و عوض فرموده و بر سر ما سایه ملکه کریمه
گسترده که عاملانش سطوت و تحکم و تجبر ندارند و نه مثل مار کسے را گزند و آزار
می رسانند ۔ بلکہ بر زیرستان ترحم می آرند - امروز ما را میسرست که دست در هر
گونہ کا رہائے سترگ و امور بزرگ در اندازیم و بجهت استحصال مقاصد و اغراض ہر
صعب ناک مہمے که خواهیم در پیش گیریم و با این همه پیچ خوف و خطر و حزن و ملال لاحق
سہو کتابت معلوم ہوتا ہے زیر دستان “ ہونا چاہیے۔ (ناشر)
۵۲۲ و لا ينكرها الا المتعصبون۔ و كم من مدارس عمروها و اشاعوا انواع
الفنون و اخرجوا كل ما كان كالمدفون و رتبوا فيها قواعد الامتحان
ليكرم الطالب اويهان۔ ولا شك انهم احسنوا ضوابط التعليم و أكملوا
طرق التفهيم و ملكوا في هذا الأمر كل زندة متعسرة الاقتداح و كل
قلعة مستصعبة الافتتاح، و مع ذالك مؤونة هذا التعليم قليلة و ايامها
معدودة و فوائدها جليلة فليغبط الغابطون۔ ولعمرى ان هذا القوم
ترجمہ: و عاید بحال مانشو د ۔ اگر چنانچہ بیک نا گاه با ید آهنگ سفر را سا زبکنیم ولذا
باید خانه ها را بی پاس و حفظ خودمان در عقب بگزاریم هیچ باک از دز و شب رو
تیره درون نداریم - هیچ تفاوتی نمی باشد از این که پنداری در زمره دوستان و
برادران خویش نشسته و از دیوار خانه ها برون نرفته ایم ۔ اکنون عاقلان خود بگویند
که با این نعمتها چگونه شکر این دولت عظمی بجا نیاریم - ما را آزادی کلی و اقتدار تام
در جمیع امور اسلام از اشاعت دین و تالیف کتب وا قامت براہین و وعظ و دعوت
خلق با سلام و روزه و نماز و حج و زکوة مرحمت فرموده اند۔ اکثر قضیہ ہائے
مسلمانان را که تعلق به شریعت عزائے محمد یہ ( على صاحبها السلام والتحية ) دارد
بشریعت رو میکنند - و در معاملات مسلمانان استفتا از علمائے اسلام میفر مایند و از
اعتدا اعراض می نمایند و در وقت امضائے حکمی و نفاذ امرے ہر گونه تانی و تفتیش
ممکن باشد بجا می آرند و عجلت را روانمی دارند و چون دو مسلم حکومت خود را با نها
مرفوع کنند اولاً هر نهج ترغیب و تحریص آن میدهند که آن ہر دور جوع به شورائے
مسلمانان آورند و از میان خود با حکم برگزینند و بر قبول آنها این مشورت
و
قوم أرسله الله لنا و لخيرنا، أبادوا من أبادنا، و قلدوا بالنعم أجيادنا، (۵۲۳
ووجب علينا شكرهم بالقلب واللسان و هل جزاء الاحسان الا
الاحسان فليتلقه المسلمون بالاجلال والاعظام و يحملوا نير طاعتهم
على كاهل المبرة والاكرام، و من عصاهم منا أو خرج عليهم أو
حاربهم فاولئك الذين اعتدوا حدود الله و رسوله و أولئك هم
الجاهلون۔ و حرام على المؤمنين تجديفهم حتى يغيروا ما بأنفسهم
ما كان لمؤمن و لا مؤمنة أن يعصى في المعروف ملكا يحفظ عرضه
ترجمه : واندرز را شادمان میگردند و هم در این ایام علوم اسلام و سنن حضرت خیر
ا نام علیہ الصلوة والسلام ظهور فوق العادة پذیرفته و برین امر جز متعصبے کور باطن
انکار نتواند بکند - بجهت اشاعت و ترویج انواع علوم و فنون مدارس اقامت کرده و
دفائن وخزائن علوم را در عالم اشتہار داده اند و در این مدارس بجہت امتحان قواعد
وضوابط تہذیب و ترتیب فرموده که طلباء در هنگام آزمائش مستوجب انعام و اکرام
بر آیند یا مستحق ملام - شک نیست که در اتقان ضوابط تعلیم هر گونه دشوار یها و مشکلات
را که خیلی متعسر و ممتنع وامی نمود تسهیل و چیزی پیش دست ساخته اند و بالائے این
همه مونت این تعلیم خیلی قلیل و ایام آن معدود و فائده اش جلیل می باشد لا ریب
این قوم را خدائے رحیم بہت بہبود ما فرستادہ ۔ آنها دشمنان ما را ہلاک ساختہ ۔
گردن ما را به قلا د ہائے نعمت و منت بسته اند - چه قدر لازم و واجب است که بدل
و جان سپاس آنها بجا آریم زیرا کہ جزائے احسان جز با حسان نمی باشد - مسلمانان را
باید با جلال و اعظام آنها را بپذیرند و غاشیه وطاعت آنها بر دوش انقیاد وا کرام بگیرند ۔
و هر که از ما عصیان ورزد یا خروج و بغی و جنگ در حق آنها اختیار کند ۔ لاریب
۵۲۴ و ماله و يتحامى اهله و عياله و يفشى الاحسان و يذهب الاحزان
و ينشىء الاستحسان، فخذوا الفتوى ايها المستفتون۔ فأذنوا بحكم
الله و لا تميلو الى جذبات النفس و لا تأذنوا بآراء العلماء الذين يفتون
بغير علم فيضلون ويُضلون اننا لقد عاينا آلاء كثيرة و نعماء كبيرة
من قيصرة الهند فكيف ننساها و نفربها و ان الله لا ۔ لا يرضى لعباده أن
يكفروا و هم منعمون۔ لا ريب في ان القيصرة احد جناحي المسلمين
ترجمه : او متجاوز از حدود خدا و رسول و جاهل از سنن ہدی خواهد بود مسلمانان را
ناسپاسی هرگز روا نیست تا آنها خود ها را از خود تغییر ندهند و هیچ مومن و مومنه را
سزاوار نیست که در امور معروف داغ عصیان ملکے بر جبین خود زند که او حافظ
عرض و مال و حامی اہل و عیال او باشد و آن ملک از غایت کرم احسان ہا را
درباره او اظہار رنج و غمہائے او را دور میکند - مستفتیان باید این فتوی را بگیرند
بپز یدند - اکنون گوش بحکم خدا بنهید و بر جذبات نفس پشت پا زدہ رائے آن علماء
را که از جهل فتوی میدهند و گمراه میشوند و میکنند بموقع قبول جامد ہید ۔ خدا میداند
که ما از قیصره هند نعمتہائے بزرگ و بسیار دیده ایم چگونه شود که نسیان و کفران آنها
روا داریم زیرا که حق تعالی هرگز راضی نمی شود که بندگانش راه کفران را بگیرند -
في الحقيقت قیصرہ ہند یک جناح مسلمانان و حافظه اسلام و محسنه آنها می باشد۔
وجودش برائے ما بر کتے وجودش بجہت ما ابر کرم است ۔ او هرگز رضا با ذیت ما نه داده
ر بزرگش از ظلم و ستم و تغافل محفوظ داشتہ ۔ گر وہ ہائی مختلف وقو مہائے گوناگ
و خداوند
در زیر دامان وسیعش ما و او ملاذ دارند و هر یک بعنایت خاصش مباہات می نمایند ۔
این افساد و تطاول قسیسان که شیوع دارد و از هر جانب سموم دم مسموم آنها می وزد
سہو کتابت معلوم ہوتا ہے” و “ زائد ہے۔ (ناشر)
و حافظة آثار الاسلام و من الذين هم يحسنون۔ وجودها لنا بركة (۵۲۵)
وجودها لنا مزنة ليست على اذيتنا براضية، و قد عصمها الله من ظلم
وتغاضى۔ آوت اقوامًا متفرقة في ذيل فضفاض كل حزب بعنايتها
فرحون۔ و اما فساد قسيسين و تطاولهم و هبوب سمومهم، و شیوع
ضلالات الفلاسفة و انتشار علومهم، فليس فيها دخل هذه المليكة
مثقال ذرة و هذه الدولة برية من الظن بحمايتها بل هذه نتائج حرية
قد أعطى لكل قوم نصيب تام منها ، و ما اعطى قانون القيصرة حقا
زائدا للقسيسين على المسلمين، بل سواهما فی ذالك فلم يرتاب
المرتابون و من فهم ان القسيسين شعبة من شعب هذه الدولة و انهم
يعظون بأمرا القيصرة فقد ضل ضلالا بعيدًا و صار من الذين يظلمون۔
ترجمہ : وضلالت و غوایت فلسفیان که عالم را تیره و تا رگردانیده و علوم نا پاک آنها
شہرت تمام یافته است ملکه معظمه پیچ تعلق و دخل باین امور ندارد و ساحت این
دولت از ظن حمایت آنها بکلی مبرا می باشد - بلی این ها همه از نتائج آن آزادی
ناشی و فاشی شده که هر قومی را از آن بهره وافر بخشیده اند - اسقفان بیچ حقے زاید
بر مسلمانان ندارند بلکه در این باب هر دو گروه مساوی می باشند و هر که گمان دارد
که استفان شعبه از شعبہائے این دولت می باشند و وعظ و تبلیغ برحث و تائید
قیصره می نمایند ا و خیلی غلط کا روستمگار باشد - هرگز نمی شود که قیصرۂ ہند اہل اسلام
را از اشاعت اسلام منع و زجر می فرماید - چنانچه پر ظاہرست کہ قومی از
متمد هبانش در قرب دار دولت او کلمه طیبه اسلام را بجان پذیرفته و تاسیس و تعمیر
مساجد نموده اند - خلاصه عنایات و الطافش مخصوص بقو مے خاصے نیست ۔ و این
(۵۲۶) اتمنع القيصرة من اشاعة دين الاسلام و كأين من قومها و من نواح دار
دولتها أسلموا وأسس المساجد فيها وعمرت فما لكم لا تفهمون۔
و عناياتها ليست مختصة بقوم دون قوم ذلك ظن الذين يقنعون على
خیالات سطحية و هم عن حقيقة الامر غافلون۔ انظروا الى آثار فيضها
كيف اقامت في كل بلدة أندية الافادة فمنها أندية الادب و منها أندية
سياسة المدن و وشحتها بشورى الحكماء و العقلاء و أجرت من |
العلوم انهارًا ۔ و فتحت للطلباء مدارس و همنت لفقراء هم درهما
و دينارًا، وأعانتهم ادرارًا، و طالما داومت على ذلك فاشكروا لها
ايها المسلمون، وادعوا الله ان يديم عزّ هذه المليكة الكريمة و
ينصرها على الروس المنحوس و يدخلها في الذين آمنوا بالله و رسوله
ترجمه : گمان بد در سر آنها جا میگیرد که قانع بر خیالات سطحیه و از فقدان ملکه غور وفکر
غافل از حقیقت امر می باشند - نظر بر اثبات این مدعا می توانیم آن آثار فیونش را
گواه بیاریم که از وفور کرم در هر بلدہ مجلسہائے افادات بر پا فرموده است که از جمله
آن مجلس اشاعت و ترویج ادب و مجلس سیاست مدن و همچنین مجالس دیگر میباشد ۔ این
ہمہ مجالس امورش با تفاق رائے وشورائے عقلاء و حکماء قطع و فصل می باید ۔
فرخنده مادر مهربانی کہ دریا ہائے علوم را روان ساخته و در سگاه ها بجهت طلباء
مفتوح فرموده - تهیدستان و بیزاران را از قبل دولت اور ار وموظفات واعا نہ مرحمت
میفر ماید ۔ اے مسلمانان برخیزید و شکر این عطیات را بجا بیارید و از خدا مسئلت
بنمائید که این ملکه کریمه را بقائے دوام و بر روس منحوس نصرت و ظفر به بخشد -